با افزایش سن، برخی سالمندان ممکن است به گفتار طولانیتر، تکرار خاطرات یا پرسشهای مکرر روی بیاورند که فارغ از ویژگیهای شخصیتی، میتواند نشاندهنده تغییرات شناختی یا روانشناختی باشد. مطالعات نشان دادهاند که گفتار بیش از حد (garrulity یا logorrhea) ممکن است یکی از نشانههای اولیه دمانس باشد؛ بهویژه در شرایطی که حافظه رو به زوال میگذارد و فرد برای تأمین امن و معنا در مکالمه، گفتار مداوم را انتخاب میکند. از سوی دیگر، عوامل روانشناختی مانند اضطراب، نیاز به دیده شدن، تنهایی یا بیحوصلگی نیز میتواند عامل دیگری برای شروع این الگوی گفتاری باشد؛ بهویژه در سالمندانی که فقدان فعالیت اجتماعی یا احساس بیارزش بودن را تجربه میکنند .
در این چارچوب، نقش حرفهایِ پرستاران در تعامل روزمره با سالمندان بسیار حیاتی است. ارتباط مؤثر، شامل گوش دادن فعال، زبان ساده همراه با احترام و اجتناب از حالت گفتار patronizing معروف به “elderspeak”، میتواند ضمن تقویت اعتماد و عزتنفس سالمند، به کاهش اضطراب و تکرار کلامی آنها کمک کند . پرستاران از طریق مشاهده دقیق الگوی گفتاری، ثبت دورهای پرسشها یا تکرار خاطرات، ارزیابی ارتباط کلامی سالمند و هماهنگی با تیم درمانی برای شناسایی علل زمینهای میتوانند به مدیریت این وضعیت کمک کنند.
تعریف پرحرفی سالمندان
در برخی سالمندان، پرحرفی یا گفتار بیش از حد ممکن است شامل تکرار مکرر یک خاطره، پرسشهای تکراری یا گفتگو با خود باشد؛ که نهفقط از نظر محتوایی بلکه از لحاظ ساختار گفتار مانند پراکندگی موضوع یا خروج از موضوع اصلی نیز مشخص است . این وضعیت، معروف به «garrulity» یا «logorrhea»، گاهی در مراحل پیشرفته زوال عقل بروز میکند و اغلب به عنوان مکانیسمی برای بیان ناگفتهها یا مقابله با سردرگمی ذهنی تلقی میشود .
تعریف دقیق پرحرفی بهطور نسبی است و بهنظر دیگران بستگی دارد. گفتاری که برای یک نفر آزاردهنده است ممکن است برای دیگری طبیعی باشد؛ بهویژه وقتی عملکرد شناختی در اثر افزایش سن کاهش مییابد.
سایت Simply Psychology در این باره می نویسد:
بیش از حد صحبت کردن اغلب از اضطراب اجتماعی ناشی میشود که یک حلقه بازخورد نگرانکننده ایجاد میکند. هرچه افراد بیشتر صحبت کنند، در مورد خود اجتماعی خود مضطربتر میشوند و بیشتر صحبت میکنند. در آن مرحله، بیش از حد صحبت کردن میتواند مانند یک عادت غیرقابل کنترل احساس شود. بسیاری از ما هر از گاهی زیاد صحبت میکنیم، اما عادت مشکلاتی ایجاد میکند زیرا خود را تقویت میکند و خودآگاهی را تضعیف میکند.
دلایل بروز پرحرفی سالمندان
با افزایش سن، برخی سالمندان ممکن است گفتار طولانی یا تکراری را تجربه کنند؛ علت زیاد حرف زدن سالمندان نتیجه عوامل روانشناختی، اجتماعی یا شناختی مانند اضطراب، تنهایی، یا افت تواناییهای حافظه است که پرستار سالمند باید بر این موارد اشراف داشته باشد. در این بخش، عوامل اصلی پرحرفی سالمندان—including را برشمردهایم:
عوامل روانشناختی و اجتماعی
یکی از عوامل مهم و علت زیاد حرف زدن سالمندان اضطراب، نیاز به دیده شدن و احساس بیاهمیتی است. بسیاری از سالمندان با کاهش نقش اجتماعی و فقدان تعاملات معنادار، از طریق گفتار مکرر تلاش میکنند توجه دریافت کنند یا وجودشان را حس کنند . تنهایی، کسالت یا فقدان سرگرمی نیز میتواند محرک این وضعیت باشد؛ چرا که صحبت کردن برایشان جایگزین فعالیت اجتماعی شدهاست.
ویژگیهای شخصیتی مانند برونگرایی و نوروتیسیسم نیز نقش دارند؛ افراد برونگرا و دارای اضطراب ممکن است به فشار درونی پاسخ دهند و با گفتار بیشازحد آن را بروز دهند . همینطور افراد با کنترل اجتماعی کمتر (مانند کسانی با توافق پایین) ممکن است بیشتر صحبت کنند، حتی اگر دیگران خسته شوند. ابتلا به اختلال دو قطبی هم ممکن است بر نوع و میزان سخن گفتن اثر داشته باشد.
عوامل شناختی و نوروپسیکیاتریک
در بسیاری از موارد، پرحرفی با نقص شناختی و انواع دمانس مرتبط است. بیماران مبتلا به دمانس، بهویژه دمانس پیشانیگیجگاهی، ممکن است جملات یا پرسشهای مشابه را چندین بار بپرسند. رفتارهایی که ناشی از اختلال در حافظه کوتاهمدت یا فرآیند کلام است. این تکرار بهدلیل ناتوانی در نگهداری اطلاعات جدید و پردازش مناسب معنایی رخ میدهد .
علاوه بر دمانس، دلریوم ناشی از بیماری حاد، داروها یا عفونتها نیز میتواند باعث گفتار نامفهوم یا incoherent شود؛ این حالت ممکن است گذرا بوده و نیاز به پیگیری پزشکی داشته باشد . برخی دلایل دیگر پرحرفی سالمندان را می توان در این موارد خلاصه کرد:
- مشکلات شنوایی: کم شنوایی میتواند باعث شود سالمند ناخواسته بیشتر صحبت کند تا مطمئن شود شنیده شده یا نادیده گرفته نشده است.
- انتقال تجربیات زندگی: سالمندان تمایل دارند تجربهها و خاطرات خود را منتقل کنند و این میتواند به گفتار طولانی یا مکرر منتهی شود، بهویژه اگر فرصت شنیده شدن احساس نکنند.
- نسل بیتکنولوژی و ناآشنایی با فضای دیجیتال: عدم آشنایی با فناوریهای جدید ممکن است باعث شود سالمند برای توضیح بیشتر از تعامل زبانی استفاده کند تا مفاهیم را منتقل نماید.
- کندی گفتار و آهسته صحبت کردن: صحبت بسیار آهسته گاهی باعث میشود شنونده احساس کند صحبت طولانی است، این موضوع ممکن است اشتباه درک شود.
- خستگی و بیحوصلگی: زمانهای بیسرگرمی و فعالیت کم باعث میشود صحبتکردن عاملی برای پرکردن زمان و تعامل اجتماعی باشد .
- اختلالات متابولیسم یا اثر عوارض دارویی: بهویژه در شرایطی که متابولیسم بدن سالمند تغییر کرده یا داروهای متعددی مصرف میکند، میتواند منجر به گفتار بیشازحد یا حتی حرف زدن در خواب شود.
- اختلال خواب یا حرف زدن در خواب: کمخوابی و مسائل خواب میتوانند به افزایش گفتار در خواب یا گفتار ناهشیار در فرد منجر شوند.
آیا اقدامات اصلاحی موثر است؟
برای رفع علت زیاد حرف زدن سالمندان استفاده از گفتار مخاطبناشناس یا condescending speech با سالمندان، معروف به elderspeak، ممکن است توجه آنها را جلب کند اما به عزتنفس و حس استقلالشان آسیب زند. این شیوه شامل واژههای کودکانه، استفاده از «ما»، سوالات بسته و لحن مصنوعی است که به تدریج باعث کاهش اعتماد سالمند میشود .
در برخی موارد این سبک گفتار حتی باعث اجتناب از تعامل یا بد رفتاری با مراقبتها میشود؛ مطالعات نشان دادهاند تا ۴۰٪ تعاملات در مراکز مراقبتی شامل تلاش برای اصلاح سالمند است که منجر به نارضایتی و احساس تحقیر میگردد . در پی این گونه درمان ممکن است با پرخاشگری سالمند مواجه شویم.
پیامدها و خطرات پرحرفی
یکی از پیامدهای مهم پرحرفی، خستگی مراقبین و خانواده است؛ طولانی شدن گفتار و تکرارهای مداوم میتواند باعث فشار روانی و کمتحملی شود و ممکن است مراقبت را دشوارتر کند . همچنین پرحرفی مزمن ممکن است احساس طرد شدن یا ناخوشایندی از سوی اطرافیان برای سالمند ایجاد کند.
از سوی دیگر، اگر علت زمینهای مانند دمانس یا اختلال روانی تشخیص داده نشود، پرحرفی احتمالاً تداوم پیدا کرده و کیفیت کنترل علمی و درمانی کاهش مییابد. توجه نکردن به آن میتواند روند مشکلات شناختی را تشدید کند .
راهکارها و مدیریت پرحرفی سالمندان
برای کنترل پرحرفی، گوش دادن فعال و همدلی از جمله موثرترین روشهاست؛ پاسخ دادن محترمانه و بازخورد دادن به محتوای صحبت میتواند اضطراب سالمند را کاهش دهد. استفاده از سوالات باز (open-ended) و فرصت دادن برای ابراز احساسات نیز توصیه میشود .
معرفی فعالیتهای هدفمند مانند بازیهای حافظه، پخش موسیقی، صحبت درباره خاطرات، و تعامل با همسنها نیز بسیار مؤثر است؛ این فعالیتها توجه سالمند را تغییر داده و احساس ارزشمندی را تقویت میکنند .
نقش و وظایف پرستار در منزل یا مرکز مراقبتی
پرستاران باید الگوی گفتاری سالمند را مشاهده و ثبت کنند؛ شامل تعداد دفعات تکرار موضوع، زمان، شدت و موقعیت مکالمه. گزارش منظم به تیم درمان جهت ارزیابی شناختی (مثلاً تست MMSE) ضروری است . همچنین پرستار باید ارتباط مستمر با پزشک یا روانشناس داشته باشد تا علت زمینهای بررسی شود.
وظیفه پرستار همچنین اجرای تکنیکهای ارتباط درمانی (therapeutic communication) شامل استفاده از سکوت، لمس آرام، زبان ساده، و پرهیز از elderspeak است؛ این مهارتها به حفظ عزتنفس و استقلال سالمند کمک میکنند . پرستار باید فضای آرام بسازد، ارتباط چشمی موثر داشته باشد، زمان پاسخ را فراهم کند و از پرسشهای بسته پرهیز نماید .
با پرحرفی سالمندان مدارا کنیم
واضح است که پرحرفی سالمندان ناشی از ترکیبی از عوامل روانشناختی (اضطراب، تنهایی)، شناختی (زوال عقل، مشکلات حافظه)، اجتماعی (تنهایی، بیحوصلگی) و ارتباطی (elderspeak) است. هر یک از این عوامل باید بهصورت جداگانه ارزیابی و مدیریت شود تا مداخلات هدفمند مؤثر واقع شوند.
یک رویکرد جامع شامل خانواده، پرستار، پزشک و روانشناس لازم است؛ آموزش پرستاران به تکنیکهای ارتباط موثر، ارائه فعالیتهای اجتماعی و افزایش تعامل معنادار، و ارزیابی شناختی منظم گامهایی کلیدی برای کنترل وضعیت و بهبود کیفیت زندگی سالمند است زنجیر وار مؤثر خواهند بود.
سوالات پرتکرار
۱. چرا سالمندان زیاد حرف میزنند؟
برای جلب توجه یا پر کردن تنهایی، یا گاهی بهعنوان راهی برای مواجهه با اضطراب و احساس بیارزشی
۲. آیا پرحرفی میتواند نشانه زوال عقل باشد؟
در مراحل اولیه دمانس یا آلزایمر، تکرار موضوعات یا پرسشهای مکرر از علائم رایج است
۳. شخصیت سالمند در پرحرفی نقش دارد؟
سالمندان برونگرا با اضطراب بالا یا توافق پایین احتمال بیشتری برای صحبت کردن زیاد دارند
۴. چگونه میتوان پرحرفی را مدیریت کرد؟
گوش دادن فعال، طرح پرسشهای باز و ارائه فعالیتهای هدفمند میتواند کمککننده باشد
