چه چیزی باعث تشنج کودکان می شود؟

تشنج کودک یکی از مشکلاتی است که موجب نگرانی والدین می‌شود. بنابراین، در پرستاری از کودک باید بسیار مواظب باشید که کودک دچار تشنج نشود. به همین دلیل، در این مقاله از سفیر آرامش قصد داریم تا شما را با مفهوم تشنج در کودکان و نوزادان، علائم آن، راه‌های درمان و سایر مواردی که باید بدانید آشنا کنیم. پس تا انتهای مقاله با ما همراه باشید.

تشنج در کودکان و نوزادان

تشنج به معنای فعالیت الکتریکی غیرطبیعی در مغز است و این اتفاق منجر به تشنج در کودکان و نوزادان می‌شود. در واقع، تشنج خود را با یک حمله عصبی نشان می‌دهد و این اتفاق در تمام مغز یا بخشی از آن می‌افتد. در نوزادانی که دچار نارسایی هستند و یا وزن آن‌ها کم است، احتمال تشنج بیشتر است. این اتفاق اغلب در ۲۸ روز اول به دنیا آمدن آن‌ها می‌افتد. تشنج در نوزادان اگر به صورت کوتاه‌مدت اتفاق بیفتد، مشکلی ایجاد نمی‌کند اما تشنج‌های بلندمدت باعث می‌شود اکسیژن‌رسانی به مغز به طور طولانی‌مدت مختل شود و در نهایت باعث نارسایی‌های مغزی می‌شود. تشنج راهی است برای تخلیه امواج الکترونیکی در مغز که بین چند ثانیه تا چند دقیقه طول می‌کشد.یکی از دلایل تشنج تب در کودکان است که در ادامه به بررسی این موضوع خواهیم پرداخت.

تشنج در کودکان بالای پنج سال

درحالی‌که تشنج تب‌دار بیشتر در کودکان بین ۶ ماه تا ۵ سال دیده می‌شود، اما در برخی موارد نادر، کودکان بالای پنج سال نیز ممکن است دچار تشنج شوند. این نوع تشنج معمولاً دیگر به تب مرتبط نیست و بیشتر به دلایل زمینه‌ای مانند صرع، اختلالات مغزی، آسیب‌های عصبی، یا سابقه خانوادگی ابتلا به تشنج مربوط می‌شود. همچنین برخی از کودکان ممکن است اولین حمله تشنجی خود را در سنین مدرسه تجربه کنند. در این موارد، بررسی‌های دقیق‌تری مانند نوار مغزی (EEG)، تصویربرداری مغزی و بررسی‌های ژنتیکی برای تشخیص دقیق علت ضروری است.

علائم تشنج کودک

تشنج در کودکان علائم مختلفی را نشان می‌دهد که برای هر کودک با توجه به شرایط و شدت تشنج می‌تواند متفاوت باشد. در ادامه، مهم‌ترین علائم تشنج در کودکان را برایتان شرح می‌دهیم:

• لرزش بدن به خصوص دست ها و پاها
• سفت شدن بدن
• خیره شدن به یک نقطه ثابت
• پرش عضلات دست و پا
• بیهوش شدن
• بی اختیاری در ادرار و مدفوع
• حالت تهوع
• افتادن ناگهانی و بدون دلیل
• مشکلات تنفسی و دیداری
• لرزش دست

علائم تشنج خفیف در کودکان

در تشنج‌های خفیف، علائم معمولاً کوتاه‌مدت، نامحسوس و گذرا هستند و گاهی حتی از سوی والدین یا اطرافیان نادیده گرفته می‌شوند. این نوع تشنج‌ها ممکن است فقط چند ثانیه طول بکشند و کودک پس از آن، بدون هیچ نشانه‌ای به فعالیت عادی خود ادامه دهد. علائم رایج شامل خیره شدن لحظه‌ای به یک نقطه، پلک زدن‌های سریع یا غیرعادی، مکث در صحبت یا بازی، سستی و بی‌حالی موقتی یا لرزش بسیار خفیف در دست‌ها یا پاها است. برخی کودکان ممکن است در این لحظات واکنش‌پذیر نباشند یا پاسخ به صدا و تماس را از دست بدهند، اما به‌سرعت به حالت طبیعی بازمی‌گردند. اگر این حالت‌ها به‌صورت مکرر دیده شوند، حتماً باید به پزشک مراجعه شود، چون ممکن است نشانه‌ای از صرع غیاب (absence seizure) یا دیگر اختلالات عصبی باشند

دلایل تشنج در کودکان

تشنج در کودکان به دلایل مختلفی می‌تواند اتفاق بیفتد. برای مثال، ممکن است کودک در اثر تب بالا دچار تشنج شود. در ادامه به بررسی مهم‌ترین علل تشنج در کودکان می‌پردازیم:

1. بالا رفتن دمای بدن (تب)

تب در سرماخوردگی کودک یکی از دلایل بسیار شایع، بالارفتن دمای بدن کودک و نوزادان است. کودکان و نوزادان در فاصله سنی بین شش ماهگی تا ۵ سالگی به دلیل ضعیف بودن توانایی تحمل گرمای زیاد یا تب در بدن، نمی‌توانند این شرایط را تحمل کنند. به همین دلیل، هر گونه تب و افزایش دما در بدن باعث واکنش بدن و اختلال در فعالیت‌های الکتریکی می‌شود. البته امکان تشنج در کودکان بالای ۵ سال نیز وجود دارد، ولی احتمال آن بسیار کم است. بنابراین، سعی کنید یک دماسنج در خانه داشته باشید و در صورت بالارفتن بیش از حد دمای بدن کودکان خود، حتماً به پزشک مراجعه کنید تا کودک دچار تشنج و مشکلات مغزی نشود.

2. وجود ویروس‌های عفونی در بدن کودکان

یکی دیگر از دلایلی که باعث تشنج در کودکان می‌شود، وجود ویروس‌های عفونی در بدن آن‌ها است. در صورتی که کودکی دچار تشنج شود، باید تمام اندام‌های داخلی بدن او مورد آزمایش قرار بگیرد تا مطمئن شوید ویروس‌های عفونی در بدن او وجود ندارد. این عفونت‌ها می‌توانند گوش، ریه، گلو، پرده‌های مغزی یا دیگر بافت‌های عصبی را تحت تأثیر قرار دهند. بنابراین، بیماری‌هایی مثل مننژیت که منشأ آن عفونت‌های مغزی است، موجب تشنج در افراد می‌شود. پس در صورتی که کودک شما بی‌دلیل دچار تشنج شد، به سادگی از کنار آن نگذرید و حتماً منشأ آن را پیدا کنید.

3. صرع

این بیماری یک نوع اختلال الکترونیکی در مغز است که باعث می‌شود پیام‌های عصبی به خوبی نتوانند در مغز افراد رد و بدل شوند و این موضوع سبب تشنج در افراد می‌شود. در صورتی که استرس، خواب و تغذیه کودک خود را کنترل نکنید، منجر به تکرار تشنج‌هایی می‌شود که منشأ آن صرع است. متخصصان معتقدند تا ۹۵ درصد صرع قابل درمان است، اما اگر پیشگیری و کنترل نشود، باعث آسیب‌های مغزی در کودکان می‌شود.

در نهایت، آسیب‌های مغزی می‌تواند در اثر موارد بالا که مهم‌ترین هستند، اتفاق بیفتد. ولی عواملی مثل ضربه به سر، افت قند خون، مسمومیت‌های دارویی و کمبود برخی از مواد مغذی در بدن نیز می‌تواند باعث تشنج در کودکان شود.

به نقل از سایت clevelandclinic.org:

صرع یک ​​بیماری مغزی است که باعث می شود کودک به مرور زمان دچار تشنج‌های مکرر شود. این تشنج ها را نمی توان با یک بیماری کوتاه مدت (حاد) مانند عفونت یا یک آسیب کوتاه مدت مانند آسیب مغزی مرتبط دانست. اگر علت تشنج های مکرر مشخص باشد، به آن صرع علامتی می‌گویند. اگر علت آن مشخص نباشد، به آن صرع ایدیوپاتیک می گویند.
صرع یکی از شایع ترین اختلالات سیستم عصبی است. این بیماری بر کودکان و بزرگسالان از هر نژاد و پیشینه قومی تأثیر می‌گذارد.

تشنج در خواب کودکان

برخی از کودکان ممکن است در خواب دچار تشنج شوند، که تشخیص آن معمولاً دشوارتر از تشنج‌های روزانه است، زیرا والدین ممکن است متوجه وقوع آن نشوند. از نشانه‌های شایع تشنج در خواب می‌توان به حرکات غیرعادی بدن مانند تکان‌های ناگهانی دست یا پا، صداهای غیرمعمول مانند ناله یا خرناس شدید، قفل شدن فک یا دندان قروچه، بی‌اختیاری ادرار، و بیدار شدن کودک با سردرد، گیجی یا خستگی شدید اشاره کرد. گاهی اوقات کودک ممکن است پس از بیدار شدن نتواند صحبت کند یا برای چند لحظه تمرکز نداشته باشد. در این موارد، انجام نوار مغزی در زمان خواب (EEG شبانه یا طولانی‌مدت) می‌تواند به تشخیص دقیق کمک کند. اگر شک دارید که فرزندتان در خواب دچار تشنج می‌شود، حتماً موضوع را با پزشک مغز و اعصاب در میان بگذارید.

پیشگیری از تشنج در کودکان

تشنج در کودکان بیشتر به دلیل آسیب‌های مغزی، اختلالات در سیستم عصبی یا وراثت اتفاق می‌افتد. بنابراین، تشنج کردن یا نکردن ربطی به کودکان ندارد و پیشگیری صددرصدی برای آن وجود ندارد. پرستاری از بیمار مبتلا به صرع یک کار تمام وقت است ولی تشنج در کودکان فرق دارد. اما در ادامه برخی از راه‌های پیشگیری را به شما معرفی می‌کنیم که احتمال تشنج در کودکان را کاهش می‌دهد:

• به کودکان خود اجازه ندهید به صورت مداوم و بیش از حد از کامپیوتر یا سایر وسایل بازی الکترونیکی استفاده کنند.
• در دوران کودکی و نوزادی، به خصوص زمانی که کودک تازه شروع به راه رفتن می‌کند، مراقب باشید ضربه‌ای به سر او وارد نشود.
• اگر یکی از والدین مبتلا به تشنج است، اقدامات لازم را قبل از بارداری و بعد از به دنیا آمدن کودک زیر نظر پزشک انجام دهید.
• زمانی که کودک مریض می‌شود، اجازه ندهید دمای بدن او به مقدار زیادی بالا برود.

راههای جلوگیری از تشنج در کودکان

• کنترل تب کودک در هنگام بیماری
• تغذیه سالم و منظم
• خواب کافی و منظم
• جلوگیری از وارد شدن ضربه به سر
• پرهیز از محرک‌هایی مانند نورهای چشمک‌زن یا صدای بلند

اولین تشنج در کودکان

وقتی کودک برای اولین بار دچار تشنج می‌شود، والدین معمولاً بسیار نگران و شوکه می‌شوند، چرا که این تجربه برای آنها جدید و استرس‌زا است. در این شرایط، خونسردی و آرامش والدین بسیار اهمیت دارد، زیرا واکنش سریع و صحیح می‌تواند به حفظ سلامت کودک کمک کند. بهتر است زمان شروع و مدت تشنج را دقیق یادداشت کنید و علائمی مانند حرکات بدن، رنگ پوست و تنفس کودک را زیر نظر بگیرید. اگر تشنج بیش از ۵ دقیقه طول کشید، یا کودک پس از تشنج هوشیاری خود را به سرعت بازنگرداند، فوراً با اورژانس تماس بگیرید. همچنین، مراجعه به پزشک متخصص برای بررسی علت تشنج و دریافت درمان‌های لازم بسیار ضروری است تا از تکرار تشنج جلوگیری شود.

انواع تشنج کودکان

تشنج در کودکان به ۶ دسته مختلف تقسیم می‌شود و خود را به شکل‌های مختلفی در بدن کودکان نشان می‌دهد که در ادامه به بررسی آن‌ها خواهیم پرداخت:

• تشنج کانونی در کودکان

این نوع تشنج در اثر اختلال در قسمت کانون تشنج که در یکی از لوب‌های مغز قرار دارد، اتفاق می‌افتد. یکی از شایع‌ترین علائم آن گرفتگی عضلات است و کمتر از ۱ دقیقه طول می‌کشد.

• تشنج عمومی کودکان

این نوع تشنج رایج‌ترین تشنج در بین کودکان است که هر دو طرف مغز کودک را درگیر می‌کند. این نوع تشنج به دسته‌بندی‌های مختلف دیگری نیز تقسیم می‌شود که هر کدام از آن‌ها علائم مختلفی را نشان می‌دهند و در اثر عوامل متفاوتی ایجاد می‌شوند.

• تشنج میوکلونیک در کودکان

در این نوع تشنج، عضلات بدن کودک به صورت گروهی و ناگهانی منقبض می‌شوند. کودکانی که مبتلا به این نوع تشنج هستند، ممکن است چند بار در روز یا حتی چند روز پشت سر هم دچار تشنج شوند که می‌تواند برای آن‌ها بسیار آزاردهنده باشد.

• اسپاسم شیرخوارگی نوزادان

این نوع تشنج در ۱ سال اول زندگی کودکان اتفاق می‌افتد و بسیار خفیف است، اما به دلیل اینکه می‌تواند در طول روز به دفعات زیاد رخ دهد، بسیار خطرناک است. بنابراین، در صورت مشاهده این نوع تشنج که بسیار نادر است، به دکتر مراجعه کنید.

• صرع پایدار در کودکان

در این نوع صرع، تشنج فرد بیش از ۲۰ دقیقه طول می‌کشد و بسیار خطرناک است. این موضوع بسیار حاد است و برای بهبودی کامل کودک خود شاید مجبور شوید چند روز از او در بیمارستان و زیر نظر پزشک مراقبت کنید. این اتفاق در صورتی می‌افتد که کودک شما در گذشته چندین بار تشنج کرده باشد.

• تشنج تبخیر در کودکان

این نوع تشنج در کودکان شش ماهه تا ۵ ساله اتفاق می‌افتد و امکان شیوع آن در کودکان بالاست. این نوع تشنج که باعث انقباض عضلات می‌شود، به دو دسته ساده و پیچیده تقسیم می‌شود.

• بدترین نوع تشنج در کودکان

صرع پایدار یا تشنج‌های طولانی‌مدت که بیش از ۱۵ تا ۲۰ دقیقه ادامه دارند، جزو خطرناک‌ترین انواع تشنج هستند. این نوع تشنج‌ها ممکن است نیاز به مراقبت‌های ویژه بیمارستانی داشته باشند.

در هنگام تشنج کودک چه باید کرد؟

• خونسرد باشید و اطراف کودک را از اشیای خطرناک دور کنید
• کودک را به پهلو بخوابانید تا راه تنفسی باز بماند
• چیزی در دهان کودک نگذارید
• زمان تشنج را یادداشت کنید
• در صورت ادامه تشنج بیش از ۵ دقیقه، با اورژانس تماس بگیرید

روش های درمانی تشنج نوزاد

امروزه روش‌های مختلفی برای درمان تشنج در کودکان وجود دارد که می‌توانید از آن‌ها استفاده کنید. در ادامه به صورت مختصر این روش‌ها را به شما معرفی خواهیم کرد:

• دارو برای درمان تشنج کودکان: توجه کنید که مصرف این داروها باید زیر نظر پزشک انجام شود.
• رژیم کتوژنیک: در این روش، رژیم غذایی کودکان بر مبنای کربوهیدرات کم و چربی زیاد تنظیم می‌شود تا انرژی لازم برای قلب و مغز از این راه تأمین شود. البته این روش برای همه‌ی کودکان مناسب نیست و باید زیر نظر پزشک انجام شود.
• محرک عصب واگ (VNS): در این روش درمانی که به آن تحریک عصب واگ گفته می‌شود، پالس‌های انرژی کوچکی به مغز ارسال می‌شود. این روش معمولاً برای کودکانی که بالای ۱۲ سال هستند و به درمان‌های دارویی پاسخ نداده‌اند و امکان جراحی نیز برایشان وجود ندارد، توصیه می‌شود.
• جراحی برای درمان تشنج شدید کودکان: در صورتی که بدن کودکان به سایر درمان‌ها پاسخ نداد و بیمار دارای تشنج بسیار شدید است، می‌توان از جراحی استفاده کرد.

درمان تشنج خفیف در کودکان

برای درمان تشنج خفیف در کودکان می‌توانید زیر نظر پزشک از دارو استفاده کنید. همچنین به رژیم غذایی آن‌ها توجه کنید و سعی کنید با توجه به علائم، رژیم غذایی مناسبی را انتخاب کنید.

درمان خانگی تشنج کودکان

در صورتی که کودک دچار تشنج خفیف شده و سابقه تشنج او مشخص باشد، می‌توان با راهکارهای خانگی ساده مراقبت اولیه را انجام داد. ابتدا بدن کودک را با کمپرس آب ولرم خنک کنید تا تب کاهش یابد، زیرا تب بالا می‌تواند تشنج را تشدید کند. همچنین، کودک را در محیطی آرام و بدون سر و صدا قرار دهید تا استرس و تحریک‌های محیطی کاهش پیدا کند. در حین تشنج، کودک را به پهلو بخوابانید تا در صورت استفراغ یا ترشح بزاق، دچار خفگی نشود. هرگز چیزی را داخل دهان کودک قرار ندهید، زیرا ممکن است باعث آسیب به دندان‌ها یا راه هوایی شود.

نکات مهم:

• زمان شروع و پایان تشنج را یادداشت کنید تا در صورت مراجعه به پزشک اطلاعات دقیق داشته باشید.
• اگر تشنج بیش از ۵ دقیقه طول کشید، یا اگر تشنج تکرار شد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
• پس از پایان تشنج، کودک را آرام کنید و اجازه دهید استراحت کند.
• اگر کودک تب دارد، درمان تب را ادامه دهید و دماسنج را کنترل کنید.
• در صورت بروز هر گونه علائم غیرعادی بعد از تشنج، حتماً با پزشک تماس بگیرید.

عوارض تشنج در کودکان

اگر تشنج در کودکان رسیدگی نشود و به‌موقع درمان نکنید ممکن است عوارض جبران ناپذیری به وجود بیاورد. یکی از این موارد آسیب به مغز کودکان است که به صورت اختلال در حرکت، رفتار و تکلم خود را نشان می‌دهد. هم‌چنین از عوارض بعد از تشنج در کودکان مشکلات قلبی و وجود آریتمی قلبی اشاره کرد. تشنج درمان‌نشده می‌تواند اثرات بلندمدتی بر مغز و بدن کودک داشته باشد، از جمله:

• اختلال در یادگیری
• مشکلات گفتاری
• ناهنجاری‌های حرکتی
• مشکلات رفتاری یا بیش‌فعالی
• کاهش هوش یا حافظه
• در موارد شدید، آسیب دائمی مغز نیز ممکن است رخ دهد.

نوعی دیگر از عوارض تشنج کودکان اختلال در بلع، سرفه، سوزش گلو و گرفتگی سینه است. و در آخر عوارض تشنج در کودکان آسیب به دستگاه تنفسی و آب آوردن ریه کودکان می‌شود.

جمع بندی

در این مقاله به بررسی اثرات تشنج در کودکان و نوزادان پرداختیم و بیان کردیم که چه دلایلی باعث تشنج در آن‌ها می‌شود. شما می‌توانید از طریق مصرف دارو، رژیم غذایی و در نهایت جراحی به درمان تشنج در کودکان بپردازید. اگر شما تجربه‌ای در این زمینه دارید که ممکن است برای کاربران سایت مفید باشد، با ما و کاربران سایت در میان بگذارید.

سوالات متداول

1. تشنج در کودکان چیست؟

تشنج در کودکان به معنای فعالیت الکتریکی غیرطبیعی در مغز است که منجر به حملات عصبی می‌شود.

2. چه عواملی باعث تشنج در کودکان می‌شود؟

عواملی مانند تب بالا، عفونت‌های ویروسی، صرع، ضربه به سر و اختلالات ژنتیکی می‌توانند باعث تشنج در کودکان شوند.

3. علائم تشنج در کودکان چیست؟

علائم تشنج شامل گرفتگی عضلات، انقباض ناگهانی عضلات، از دست دادن هوشیاری و حرکات غیرارادی بدن است.

4. چگونه می‌توان تشنج در کودکان را درمان کرد؟

درمان تشنج شامل مصرف داروهای تجویز شده توسط پزشک، رژیم کتوژنیک، تحریک عصب واگ و در موارد شدید، جراحی است.

5. چگونه می‌توان از تشنج در کودکان پیشگیری کرد؟

پیشگیری شامل کنترل تب، جلوگیری از ضربه به سر، محدود کردن استفاده از وسایل الکترونیکی و مراقبت‌های پزشکی منظم است.

6. چه چیزی باعث تشنج در کودکان میشود؟

شایع‌ترین علت تشنج در کودکان تب بالا است، اما عوامل دیگری مثل صرع، عفونت‌های مغزی، ضربه به سر یا اختلالات متابولیک نیز می‌توانند نقش داشته باشند.

7. تب چند درجه در کودکان باعث تشنج میشود؟

تشنج تب‌دار معمولاً زمانی رخ می‌دهد که دمای بدن کودک به بالای ۳۸.۵ تا ۳۹ درجه سانتی‌گراد برسد، به‌خصوص اگر افزایش دما ناگهانی باشد.