سرطان یکی از بیماریهایی است که شنیدن نامش، اغلب موجی از ترس، نگرانی و ابهام را با خود به همراه میآورد. این بیماری نه تنها بدن بیمار، بلکه تمام ابعاد زندگی او و خانوادهاش را تحتتأثیر قرار میدهد. هرچند پیشرفتهای چشمگیر علم پزشکی، امید به بهبود را بیش از گذشته پررنگ کرده است، اما فرآیند درمان و مدیریت عوارض آن همچنان میتواند بسیار طاقتفرسا باشد.
در چنین شرایطی، محیط خانه، بهعنوان امنترین و آرامترین مکان برای هر فرد، نقش مهمی در کیفیت زندگی بیمار ایفا میکند. اغلب بیماران ترجیح میدهند به جای بستری طولانی در بیمارستان، در خانه و در کنار خانواده روزهای دشوار بیماری را سپری کنند. این تصمیم علاوه بر آرامش روحی، باعث کاهش اضطراب و حتی بهبود نسبی برخی علائم میشود.
با این حال، مراقبت از بیمار سرطانی در منزل، مسئولیتی است که نیاز به دانش، صبر و مهارت دارد. از همراهی در مصرف داروها گرفته تا کمک به رعایت رژیم غذایی مناسب و رسیدگی به بهداشت فردی، همگی جزئی از وظایف مهمی هستند که خانوادهها و گاه پرستاران برعهده میگیرند. همچنین نباید فراموش کرد که توجه به احساسات و نیازهای عاطفی بیمار به همان اندازه اهمیت دارد که رسیدگی به وضعیت جسمانی او. در این مطلب به تمامی نکاتی که باید برای مراقبت از بیمار سرطانی بدانید، اشاره خواهیم کرد.
بیماران سرطانی در منزل؛ چرا نیازمند مراقبت دقیق هستند؟
افرادی که با بیماریهایی مثل سرطان مثانه یا سرطانهای پیشرفته دیگر دست و پنجه نرم میکنند، اغلب به دلیل ضعف بدنی و سرگیجه، در معرض زمین خوردن و آسیب دیدگی قرار دارند. خروج از تخت، راه رفتن یا حتی رفتن به سرویس بهداشتی ممکن است برایشان خطرناک باشد.
انجام آزمایشهای دورهای و پیگیری روند بیماری بسیار حیاتی است. همچنین باید به خاطر داشت که آغاز شیمیدرمانی الزاما به معنای مرحله بحرانی بیماری نیست، اما بیشک نشان میدهد بیمار در یکی از حساسترین دورههای زندگی خود به سر میبرد. در این میان پرستار بیمار متخصص نقطه عطفی در روند درمان به شمار آید.
سایت cancerblog.mayoclinic درباره مراقبت از بیمار سرطانی مینویسد:
دکتر گریفین میگوید: «من مراقبت از سرطان را به مراحلی تقسیم میکنم، درست مانند درمان سرطان. مرحله اولیه تشخیص و برنامهریزی درمان وجود دارد، مرحله درمان فعال است و سپس مرحله بقا وجود دارد. در طول این مراحل، نقشهای مختلفی برای مراقبان سرطان وجود دارد.»
هنگامی که سرطان تشخیص داده میشود، یک مراقب ممکن است حمایت عاطفی ارائه دهد. یک مراقب ممکن است در مورد درمانها و ارائه دهندگان خدماتی که میتوانند نظرات دوم ارائه دهند، تحقیق کند. با شروع درمان سرطان، یک مراقب ممکن است عزیز خود را در جلسات درمانی همراهی کند، به فرد در بهبودی از جراحی کمک کند و داروها را مدیریت کند.
دکتر گریفین میگوید: «وقتی تشخیص سرطان وجود دارد، در واقع تشخیصی برای خانواده است زیرا اثرات آبشاری آن بر بسیاری از افراد تأثیر میگذارد.» به عنوان مثال، وقتی همسر یا والدینی تشخیص سرطان دریافت میکنند، سایر اعضای خانواده باید نقشهای جدیدی را بر عهده بگیرند در حالی که فرد مبتلا به سرطان بر درمان و بهبودی تمرکز میکند.
مراقبت عاطفی و جسمی از بیمار سرطانی
مراقبت از فرد مبتلا به سرطان مثل مراقبت از بیمار سرطان خون در منزل، هرچند در ابتدا سخت بهنظر میرسد، اما برای بسیاری بهترین انتخاب است. فراهم کردن فضای آرام و حمایتکننده، کمک میکند بیمار از لحاظ روانی شرایط بهتری را تجربه کند. همچنین استفاده از پرستاران حرفهای میتواند بخش زیادی از بار مسئولیت را کم کند.
مراقبت تیمی بهتر از تکنفره
مراقبت از بیمار سرطانی مسئولیتی بزرگ است. وقتی این مسئولیت میان چند نفر تقسیم شود، نه تنها فشار کمتری به هر فرد وارد میشود، بلکه کیفیت مراقبت نیز بالاتر خواهد رفت. میتوانید از خانواده، دوستان، آشنایان یا پرستاران حرفهای کمک بگیرید.
داشتن برنامه مشخص برای مراقبت
با تشکیل یک تیم مراقبتی، لازم است وظایف هر فرد بهطور دقیق مشخص شود. تنظیم یک جدول هفتگی به شما کمک میکند وظایف مختلف مانند تغذیه، دارو دادن، همراهی در فعالیتهای روزانه و رفت و آمدهای پزشکی را مدیریت کنید.
پیگیری روند درمان
حضور همراه هنگام مراجعه به پزشک، هم از لحاظ روحی به بیمار اطمینان میدهد و هم کمک میکند نکات و توصیههای پزشکی بهدرستی منتقل شوند. اگر پرسشی درباره درمان دارید، حتما آن را یادداشت کرده و در جلسه ملاقات با پزشک مطرح کنید.
گوش دادن به بیمار؛ مهمترین بخش مراقبت
گاهی کافی است به جای انجام اقدامات پزشکی، فقط شنونده خوبی باشید. اجازه دهید بیمار درباره ترسها، اضطرابها یا حتی امیدهایش صحبت کند. یک گوش شنوا و همدل، میتواند آرامش زیادی به او بدهد. برای مراقبت موثر از سرطان مردان و زنان این نکته بسیار مهم است.
فعالیتهای جسمی ملایم را فراموش نکنید
گرچه سرطان انرژی زیادی از بدن میگیرد، اما فعالیتهای سبک مثل پیادهروی آرام یا نرمشهای ساده در حد توان بیمار، به بهبود روحیه و وضعیت جسمانی او کمک میکند. نوع و میزان این فعالیتها را باید با توجه به نظر پزشک و وضعیت جسمانی فرد تنظیم کرد.
تنظیم ملاقاتها با بیمار
بسیاری از بیماران سرطانی مایل به دیدار دوستان و اقوام هستند، اما باید این دیدارها را مدیریت کرد. برای مثال، پس از شیمیدرمانی یا در زمانهایی که بیمار دچار تهوع و ضعف شدید است، ملاقاتهای طولانیمدت مناسب نیستند. برنامهریزی مناسب برای زمان و مدت ملاقاتها اهمیت ویژهای دارد.
تغذیه بیمار سرطانی؛ کلید حفظ قدرت بدنی
رژیم غذایی متعادل و سرشار از مواد مغذی میتواند در کاهش عوارض درمان، حفظ انرژی و تقویت سیستم ایمنی بسیار موثر باشد. به ویژه در مواردی ماند سرطان خون در کودکان این موضوع اهمیت بسیاری پیدا میکند.
- مصرف پروتئینهای گیاهی مثل عدس، لوبیا، نخود و سویا و همچنین پروتئینهای بدون چربی مثل مرغ و ماهی توصیه میشود.
- غذاهای حاوی چربیهای سالم مثل آووکادو و روغن زیتون را در برنامه غذایی بگنجانید.
- تا حد امکان از غذاهای فرآوریشده، سرخشده و حاوی روغنهای هیدروژنه دوری کنید.
- به دلیل سیستم ایمنی ضعیف، مصرف غذاهای خام یا نیمپز بسیار پرخطر است.
مراقبتهای ویژه بعد از شیمیدرمانی
شیمیدرمانی اغلب عوارضی مانند تهوع، ریزش مو و خستگی به همراه دارد. مصرف داروهای ضد تهوع، مشورت با روانشناس برای کنار آمدن با تغییرات ظاهری و برنامهریزی استراحت کافی، از جمله اقداماتی است که میتواند به بیمار کمک کند.
- حالت تهوع: حدود 70 درصد بیماران شیمیدرمانی دچار تهوع میشوند. مصرف داروهای ضدتهوع و استفاده از زنجبیل میتواند مؤثر باشد.
- ریزش مو: بعد از چند هفته از آغاز درمان، موهای سر و حتی بدن شروع به ریزش میکنند. این موضوع پس از درمان برگشتپذیر است، ولی میتواند از نظر روانی بیمار را تحت تأثیر قرار دهد.
- خستگی: خستگی شدید از شایعترین عوارض شیمیدرمانی است و نیاز به استراحت کافی و کاهش فعالیتهای اضافی دارد.
نکات کلیدی در نگهداری از بیمار سرطانی
اینکه چگونه از یک بیمار سرطانی مراقبت میشود، در هر خانواده و برای هر فرد متفاوت است. اما بهطور کلی مراقب میتواند در خرید، پخت غذا، نظافت فردی، انجام امور مالی، همراهی در رفتوآمد به مطب پزشک و حتی کمک به مصرف داروها نقش مؤثری داشته باشد. رعایت این نکات در این میان ضروری است:
- داروهای بیمار باید طبق ساعت دقیق تجویز شده مصرف شوند.
- از مواد غذایی نفاخ و محرک (سبوس، ادویه، چربی زیاد، کلم، قهوه) بپرهیزید.
- مصرف میوههایی مانند موز، کیوی، پرتقال و سبزیجات حاوی پتاسیم را افزایش دهید.
- در صورت احساس نیاز به دفع، بیمار را بلافاصله به سرویس بهداشتی ببرید.
- بیمار را تشویق به پیادهروی کوتاه کنید.
- مایعات کافی مثل آب، آب سیب، چای کمرنگ، آب گوشت و آب انگور به او بدهید.
- بعد از هر وعده غذایی، دهان و دندان را به آرامی تمیز کنید.
- استفاده از لباسهای نخی و گشاد را ترجیح دهید.
چه زمانی باید به فکر مراقبت جدیتر در خانه باشید؟
اگر بیمار شما با مشکلاتی مانند تنگی نفس، بیاشتهایی شدید، ناتوانی در حرکت، تهوع مداوم، دردهای کنترلنشده یا اختلال در دفع مواجه شد، اینها زنگ خطری جدی هستند که نشان میدهند باید بهطور دائم در کنار او باشید و بلافاصله با پزشک تماس بگیرید. مراقبت از بیماران سرطانی در خانه هرچند کاری ارزشمند و سرشار از عشق است، اما میتواند به دلیل کمبود وقت یا نبود دانش کافی، برای خانواده بسیار دشوار و پراسترس شود. در این شرایط، همراهی پرستاران مجرب و آموزشدیده، علاوهبر ارائه مراقبتهای فیزیکی، آرامش روانی شما و بیمار را نیز تضمین میکند.
اگر بیمار شرایط مراقبت در منزل را داشته باشد، نگهداری در خانه به مراتب بهتر از بیمارستان است، زیرا محیط بیمارستان محدودیتهای زیادی دارد و امکان حضور دائم خانواده در کنار بیمار محدود است. رعایت قوانین همراه بیمار در بیمارستان، ساعات محدود ملاقات و پروتکلهای سختگیرانه میتواند بر آرامش و روحیه بیمار تأثیر منفی بگذارد، در حالی که در خانه، بیمار با حضور نزدیکان و پرستار حرفهای، مراقبت فیزیکی و عاطفی لازم را دریافت میکند. این شرایط نه تنها آرامش روحی بیمار را افزایش میدهد، بلکه روند درمان و بهبودی او را نیز تسهیل میکند.
«مرکز سفیر آرامش» با افتخار اعلام میکند که آماده است تا با تیمی از پرستاران حرفهای، شما را در این مسیر دشوار یاری کند و مراقبتهای تخصصی بیماران سرطانی را در محیط امن و دلگرمکننده منزل ارائه دهد.
سوالات متداول
آیا بیمار سرطانی به فعالیت بدنی نیاز دارد؟
بله، ولی باید بر اساس وضعیت بدنی بیمار و با مشورت پزشک فعالیتهای ملایمی انجام شود.
مهمترین اصل در مراقبت چیست؟
توجه به وضعیت روحی بیمار به اندازه مراقبتهای جسمی اهمیت دارد.
چگونه بیمار سرطانی را حمایت کنیم؟
با توجه به نیازها و خواستههایش، بدون ترحم بیش از حد و سرزنش.
