اگر نوزادتان ساعتها گریه میکند، پاهایش را جمع میکند، صورتش قرمز میشود و با شیر، بغل یا تعویض پوشک آرام نمیشود، احتمالاً اولین سوالی که ذهنتان را درگیر میکند این است: آیا نوزاد من کولیک دارد؟ کولیک نوزاد (قولنج) یکی از شایعترین و در عین حال نگرانکنندهترین مشکلات ماههای اول تولد است. خبر خوب این است که کولیک خطرناک نیست، دائمی نیست و نشانه بیماری جدی محسوب نمیشود. در این مقاله بهصورت کامل و کاربردی برای والدین و پرستار کودک توضیح میدهیم کولیک نوزاد چیست، چگونه تشخیص داده میشود، چه علائمی دارد، تا چند ماهگی ادامه دارد و چه روشهایی برای آرام کردن و درمان آن وجود دارد.
کولیک نوزاد چیست؟
کولیک نوزاد به دورههایی از گریه شدید، طولانی و غیرقابلتسکین گفته میشود که بدون علت مشخصی در نوزاد سالم رخ میدهد. نوزادی که کولیک دارد از نظر رشد، وزنگیری و معاینه پزشکی طبیعی است، اما گریههایی دارد که والدین را بهشدت خسته و نگران میکند.
تعریف کلاسیک کولیک با چیزی به نام قانون سهتایی شناخته میشود:
- گریه بیش از ۳ ساعت در روز
- حداقل ۳ روز در هفته
- به مدت ۳ هفته یا بیشتر
- این گریهها معمولاً ناگهانی شروع میشوند و اغلب در ساعات عصر یا شب شدت میگیرند.
تشخیص کولیک نوزاد چگونه انجام میشود؟
تشخیص کولیک نوزاد معمولاً بر اساس شرح حال والدین و الگوی گریه نوزاد انجام میشود و نیازی به آزمایش یا تصویربرداری ندارد. پزشک ابتدا مطمئن میشود که نوزاد هیچ بیماری زمینهای یا مشکل جدی ندارد و سپس با بررسی علائم و رفتار نوزاد، کولیک را مطرح میکند.
در سایت healthhub میخوانیم
اگر نوزاد شما به طور مداوم گریه میکند، خوب تغذیه و نمیخوابد یا رفتار طبیعی ندارد، ممکن است نیاز به مشاوره پزشکی داشته باشید.
تعداد دفعات و برنامههایی را که نوزاد شما گریه میکند یادداشت کنید و الگوهای خواب و غذا خوردن او را ثبت کنید. این یادداشتها را با پزشک در میان بگذارید، که احتمالاً معاینه فیزیکی انجام خواهد داد تا علل احتمالی ناراحتی کودک شما، مانند انسداد روده، را شناسایی کند. معمولاً آزمایشهای تشخیصی لازم نیست.
قانون سهتایی در تشخیص کولیک
یک نوزاد زمانی احتمال کولیک بالایی دارد که شرایط قانون سهتایی را داشته باشد: گریههای شدید و غیرقابل آرام شدن، تکرار این گریهها به صورت روزانه و منظم، و رشد و معاینه طبیعی نوزاد. اگر این سه مورد برقرار باشد، تشخیص کولیک محتمل است.
نشانههایی که نشان میدهد گریه نوزاد کولیک است
گریه کولیکی معمولاً ناگهانی و بدون علت واضح شروع میشود. نوزاد ممکن است پاهایش را به سمت شکم جمع کند، شکم خود را سفت کند، صورتش قرمز شود و اغلب این گریهها در عصر یا شب تشدید میشوند. این الگوی گریه مکرر، یکی از شاخصهای مهم کولیک است.
چه زمانی گریه نوزاد کولیک نیست؟
گاهی گریه نوزاد ممکن است به دلایل دیگری باشد و در این موارد باید به پزشک مراجعه کرد. علائم هشداردهنده شامل تب، استفراغ شدید یا سبز رنگ، بیحالی یا خوابآلودگی غیرعادی، کاهش وزن و گریه همراه با سایر علائم غیرمعمول هستند. وجود هر یک از این نشانهها کولیک خالص را رد میکند و بررسی پزشکی ضروری است. البته پرستاران اعزامی از شرکت پرستاری معتبر نیز می توانند در تشخیص کولیک نوزاد به شما کمک کنند.
| شاخص | توضیح |
|---|---|
| پایه تشخیص | شرح حال والدین و الگوی گریه نوزاد |
| قانون سهتایی | گریه بیش از ۳ ساعت در روز، حداقل ۳ روز در هفته، حداقل ۳ هفته |
| علائم کولیک | گریه ناگهانی و بدون علت، جمع کردن پاها، سفت شدن شکم، قرمز شدن صورت، تشدید عصرگاهی |
| علائم غیرکولیک | تب، استفراغ شدید یا سبز، بیحالی یا خوابآلودگی غیرعادی، کاهش وزن، گریه همراه با علائم غیرمعمول |
| روش تأیید تشخیص | رد بیماریهای زمینهای و بررسی رشد و معاینه طبیعی نوزاد |
کولیک نوزاد تا چند ماهگی ادامه دارد؟
کولیک نوزاد معمولاً از ۲ تا ۳ هفتگی پس از تولد شروع میشود و در حدود ۶ هفتگی به اوج خود میرسد. شدت گریهها و بیقراریها در این دوره بیشترین میزان را دارند، اما بهتدریج و به صورت خودبهخود کاهش پیدا میکنند. در اغلب نوزادان کولیک تا ۳ یا ۴ ماهگی برطرف میشود و نوزاد به حالت طبیعی بازمیگردد. در برخی موارد ممکن است این دوره تا ۵ ماهگی طول بکشد، اما به طور کلی کولیک یک مشکل موقتی و بدون عارضه جدی است و والدین میتوانند با صبر و رعایت نکات مراقبتی این دوران را پشت سر بگذارند.
علت کولیک نوزاد چیست؟
با وجود سالها تحقیق، هنوز علت قطعی کولیک نوزاد مشخص نیست، اما چند عامل احتمالی مطرح شدهاند:
- نابالغ بودن دستگاه گوارش
- تغییر در فلور میکروبی روده
- حساسیت به پروتئین شیر گاو یا لاکتوز
- التهاب خفیف روده
- افزایش ترشح برخی هورمونها مثل سروتونین
- تکنیک نادرست شیردهی
- استرس محیطی یا استرس مادر
نکته مهم این است که کولیک تقریباً در همه نوزادان ممکن است رخ دهد و ارتباط مستقیمی با نوع تغذیه (شیر مادر یا شیر خشک) ندارد.
علائم کولیک نوزاد چیست؟
کولیک نوزاد معمولاً با الگوی گریههای شدید و طولانی همراه است که بدون دلیل واضح رخ میدهد و نوزاد با هیچ یک از روشهای معمول آرام نمیشود. والدین اغلب متوجه میشوند که این گریهها با شیر دادن، تعویض پوشک یا بغل کردن آرام نمیشوند و در ساعات مشخصی از روز شدت میگیرند. علاوه بر گریه، برخی رفتارهای فیزیکی نوزاد نیز میتواند نشاندهنده کولیک باشد.
شایعترین علائم کولیک شامل موارد زیر است:
- گریه شدید و طولانی بدون علت مشخص
- آرام نشدن با شیر یا بغل کردن
- جمع کردن پاها به سمت شکم
- مشت کردن دستها
- سفت شدن شکم
- بدتر شدن علائم در ساعات عصر و شب
کولیک با گریه معمولی چه تفاوتی دارد؟
گریه نوزادان بخشی طبیعی از رشد آنهاست و معمولاً دلایل مشخصی مانند گرسنگی، نیاز به تعویض پوشک یا خستگی دارد و به راحتی با شیر دادن، بغل کردن یا آرامسازی کاهش مییابد. در مقابل، گریه ناشی از کولیک نوزاد شدید، طولانی و غیرقابل آرام شدن است و بدون دلیل واضح اتفاق میافتد. این گریهها اغلب در ساعات عصر و شب تشدید میشوند و با اقدامات معمول تسکینی تأثیر چندانی ندارد. همچنین، نوزاد کولیکی ممکن است پاهایش را به سمت شکم جمع کند، دستهایش را مشت کند و شکم خود را سفت کند، در حالی که گریه معمولی چنین الگوهای رفتاری شدیدی ندارد. به طور خلاصه، تفاوت اصلی کولیک با گریه معمولی در شدت، مدت زمان، الگوی تکرار و پاسخ به آرامسازی است.یکی از مهمترین سوالات والدین همین است. تفاوت را میتوان بهصورت خلاصه در جدول زیر دید:
| ویژگی | گریه معمولی نوزاد | گریه کولیکی |
|---|---|---|
| مدت گریه | کوتاه و محدود | طولانی و مکرر |
| علت | مشخص (گرسنگی، پوشک، خستگی) | نامشخص، بدون دلیل واضح |
| آرام شدن | به راحتی با شیر دادن، بغل یا تعویض پوشک | به سختی یا اصلاً آرام نمیشود |
| زمان بروز | متغیر در طول روز | اغلب عصر و شب |
| رفتارهای بدنی | عادی، بدون الگوی خاص | جمع کردن پاها، مشت کردن دستها، سفت شدن شکم |
فرق نفخ و کولیک نوزاد
نفخ و کولیک نوزاد اغلب با هم اشتباه گرفته میشوند، اما تفاوتهای مهمی دارند. نفخ نوزاد معمولاً موقتی است و به دلیل جمع شدن گاز در معده یا روده ایجاد میشود، در حالی که کولیک یک الگوی تکرارشونده و طولانی از گریه شدید و غیرقابل آرام شدن است که بدون علت مشخص رخ میدهد. نفخ معمولاً با آروغ گرفتن یا ماساژ شکم تا حدی تسکین پیدا میکند، اما گریههای کولیکی با این روشها بهطور کامل آرام نمیشوند. همچنین، کولیک بیشتر در ساعات عصر و شب شدت میگیرد، در حالی که نفخ میتواند در هر زمانی رخ دهد و معمولاً کوتاه مدت است. به طور خلاصه، نفخ یک مشکل موقتی و جزئی است، در حالی که کولیک یک الگوی رفتاری مشخص و قابل تشخیص در نوزاد سالم محسوب میشود.
درمان کولیک نوزاد
درمان کولیک نوزاد ترکیبی از روشهای فوری، خانگی و دارویی است که هدف اصلی آن کاهش گریه و بیقراری نوزاد و حمایت والدین است. هیچ روش درمانی قطعی و سریع وجود ندارد، اما میتوان با اقدامات ساده و ایمن، شدت گریهها را کاهش داد و این دوران را راحتتر سپری کرد.
درمان سریع کولیک نوزادان
هیچ روش جادویی برای درمان فوری کولیک وجود ندارد، اما برخی اقدامات میتوانند به کاهش فوری گریهها کمک کنند. بغل گرفتن نوزاد بهصورت عمودی و آروغ گرفتن صحیح و مکرر از مهمترین روشهاست. همچنین حرکت ملایم یا راه رفتن، صدای سفید مانند سشوار یا جاروبرقی و قنداق سبک و ایمن میتوانند تا حدی نوزاد را آرام کنند. باید توجه داشت که این روشها تسکینی و موقتی هستند و به معنای درمان قطعی کولیک نیستند.
درمان خانگی کولیک نوزاد
روشهای خانگی میتوانند کمککننده و بیخطر باشند. ماساژ ملایم شکم در جهت عقربههای ساعت، حمام آب ولرم، اصلاح وضعیت شیردهی و کاهش مصرف لبنیات در رژیم مادر (در صورت شیردهی) از جمله این اقدامات هستند. والدین باید از مصرف دمنوشها، عرقیات یا داروهای گیاهی بدون نظر پزشک خودداری کنند، زیرا برخی مواد ممکن است برای نوزاد مضر باشند. در این بخش به شش راه کنترل سریع کولیک اشاره می کنیم:
- بغل گرفتن نوزاد بهصورت عمودی: نگه داشتن نوزاد به حالت عمودی و قرار دادن شکم روی شانه یا قفسه سینه میتواند به تخلیه گاز و آرامش شکم کمک کند.
- آروغ گرفتن مکرر و صحیح: بعد از هر وعده شیر دادن، با تکنیک مناسب آروغ گرفتن، فشار گاز داخل شکم کاهش یافته و گریه کمتر میشود.
- حرکت ملایم یا راه رفتن: تکان ملایم یا پیادهروی با نوزاد در آغوش میتواند باعث آرامش و کاهش بیقراری شود.
- استفاده از صدای سفید (White Noise): صدای آرام و یکنواخت مانند جاروبرقی، سشوار یا صدای نرم ضبط شده، نوزاد را آرام میکند و الگوی گریه را کاهش میدهد.
- قنداق سبک و ایمن: پیچیدن نوزاد در یک قنداق سبک میتواند حس امنیت ایجاد کرده و گریههای شدید را کاهش دهد.
- تغییر وضعیت شیردهی یا پوزیشن خواب: اطمینان از صحیح بودن وضعیت شیر دادن و تغییر پوزیشن خواب (مثلاً به پشت یا پهلو با مراقبت) میتواند فشار روی شکم را کم کرده و کولیک را کنترل کند.
دارو برای کولیک نوزاد
داروها معمولاً نقش محدودی در درمان کولیک دارند. سایمتیکون اثربخشی قطعی ندارد، اما ممکن است برای برخی نوزادان مفید باشد. پروبیوتیک Lactobacillus reuteri فقط در نوزادان شیرمادرخوار ممکن است باعث کاهش گریه شود. برخی داروها مانند دایسیکلومین برای نوزادان خطرناک هستند و مصرف آنها ممنوع است. همیشه قبل از استفاده از هر دارو باید با پزشک مشورت شود تا از ایمنی نوزاد اطمینان حاصل گردد.
کولیک نوزاد، شایع اما بی خطر
کولیک نوزاد یک مشکل شایع، موقتی و بیخطر است که اغلب والدین را نگران و خسته میکند. این گریهها، اگرچه شدید و طولانی هستند، نشانه بیماری خطرناک نیستند و خودبهخود با رشد نوزاد برطرف میشوند. والدین باید بدانند که آنها مقصر نیستند و میتوانند با صبر، رعایت نکات مراقبتی و استفاده از روشهای تسکینی، این دوران را با آرامش بیشتری پشت سر بگذارند. آگاهی، حمایت خانواده و مدیریت استرس، نقش کلیدی در کاهش فشار روانی والدین و ایجاد محیط آرام برای نوزاد دارند. به یاد داشته باشید که کولیک مرحلهای موقتی است و گذر زمان، بهترین درمان برای آن محسوب میشود.
پرسشهای پرتکرار
۱. از کجا بفهمیم نوزاد کولیک دارد؟
اگر گریههای شدید، طولانی و تکرارشونده بدون علت مشخص دارد، احتمال کولیک بالاست.
۲. کولیک نوزاد خطرناک است؟
خیر، کولیک خطرناک نیست و بهمرور برطرف میشود.
۳. بهترین درمان کولیک نوزاد چیست؟
آرامسازی نوزاد، اصلاح شیردهی و حمایت والدین مؤثرترین راهکارها هستند.
۴. کولیک نوزاد تا چه سنی ادامه دارد؟
معمولاً تا ۳ یا ۴ ماهگی بهطور کامل برطرف میشود.
