فواید پستانک برای نوزاد؛ آیا پستونک برای نوزاد خوب است یا مضر؟

این مقاله در تاریخ 27-04-1405 توسط تیم پرستاری سفیر آرامش بازبینی و به‌روزرسانی شده است.

خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید:

بسیاری از والدین نمی‌دانند که استفاده از پستانک برای نوزاد تصمیم درستی است یا خیر. بعضی‌ها به فواید پستانک برای نوزاد معتقدند و باور دارند پستانک باعث آرامش کودک و کاهش خطر سندرم مرگ ناگهانی نوزاد (SIDS) می‌شود، در حالی که برخی دیگر نگران وابستگی، اختلال در شیردهی یا مشکلات دندانی هستند.

واقعیت این است که پستانک اگر در زمان مناسب، به روش صحیح و برای نوزاد مناسب استفاده شود، می‌تواند فوایدی مانند آرام کردن نوزاد، کمک به خواب و کاهش خطر SIDS داشته باشد، اما استفاده نادرست یا طولانی‌مدت ممکن است عوارضی مانند اختلال در شیردهی، افزایش احتمال عفونت گوش یا مشکلات فک و دندان ایجاد کند. در ادامه به تمام مزایا، معایب، زمان مناسب شروع، نکات ایمنی و روش ترک پستانک می‌پردازیم.

آیا پستانک برای نوزاد مفید است؟

دادن پستانک به نوزادان می‌تواند به آرامش و راحتی آن‌ها کمک کند، به خصوص زمانی که نوزادان نیاز به مکیدن دارند، اما گرسنه نیستند. مکیدن پستانک برای نوزادان می‌تواند به تسکین نوزادان در زمان خواب، کاهش بی‌قراری و جلوگیری از گریه‌های مداوم کمک کند. همچنین مطالعات نشان داده‌اند که استفاده از پستانک در زمان خواب می‌تواند به کاهش خطر سندرم مرگ ناگهانی نوزاد (SIDS) کمک کند.

بر اساس توصیه‌های American Academy of Pediatrics (AAP):

استفاده از پستانک هنگام خواب بعد از تثبیت شیردهی می‌تواند خطر سندرم مرگ ناگهانی نوزاد (SIDS) را کاهش دهد. با این حال شروع زودهنگام یا استفاده نادرست از پستانک ممکن است در برخی نوزادان باعث اختلال در شیردهی شود.

بنابراین استفاده از پستانک باید با احتیاط و متناسب با نیازهای نوزاد باشد.

مهم‌ترین فواید پستانک برای نوزاد

استفاده از پستانک برای نوزادان می‌تواند فواید مختلفی داشته باشد. فواید پستانک عبارتند از:

• آرامش‌ بخشی با پستانک
  پستانک می‌تواند به نوزاد کمک کند تا آرام شود و استرس را کاهش دهد، به خصوص در مواقعی که احساس ناراحتی می‌کند.
• کاهش خطر مرگ ناگهانی نوزاد (SIDS)
  برخی مطالعات نشان داده‌اند که استفاده از پستانک در هنگام خواب می‌تواند خطر مرگ ناگهانی نوزاد را کاهش دهد.
• تسهیل خواب
  پستانک می‌تواند به خواباندن کودک کمک کند تا راحت‌تر بخوابد و به‌ویژه در زمان خواب‌های کوتاه یا ناآرام مفید باشد.
• رفع نیاز مکیدن غریزی
  نوزادان به طور طبیعی نیاز به مکیدن دارند و پستانک می‌تواند این نیاز را برآورده کند.
• حواس‌پرتی نوزاد با پستونک
  پستانک می‌تواند در مواقعی که نوزاد خسته یا بی‌قرار است، به عنوان وسیله‌ای برای پرت کردن حواس او عمل کند.

برخی والدین از پستانک برای آرام کردن نوزادانی که دچار بی‌ قراری هستند استفاده می‌کنند.باید بدانید کولیک نوزاد یکی از دلایل شایع گریه‌های طولانی‌مدت در سه ماه اول زندگی است و پستانک ممکن است در بعضی از نوزادان به کاهش بی‌قراری کمک کند، هرچند درمان اصلی کولیک محسوب نمی‌شود.

البته باید دقت داشت که استفاده بیش از حد و نادرست از پستانک ممکن است مشکلاتی مانند تأخیر در تغذیه یا مشکلات دندانی در آینده ایجاد کند.

مضرات و عوارض احتمالی استفاده از پستانک

پستانک‌ها می‌توانند برای نوزادان و کودکان مزایای خاصی داشته باشند، اما استفاده طولانی‌مدت یا نادرست از آن‌ها می‌تواند برخی معایب نیز به همراه داشته باشد، مضرات پستانک عبارتنداز:

1. مشکلات دندان‌پزشکی با پستانک
   استفاده طولانی‌مدت از پستانک می‌تواند به مشکلات دندانی مانند تغییر در رشد دندان‌ها و فک منجر شود.
2. خطر ابتلا به عفونت
   پستانک‌ها می‌توانند باعث تجمع باکتری‌ها و عفونت‌های دهانی شوند، به‌ویژه اگر به درستی تمیز نشوند.
3. مشکلات با شیر مادر از مضرات پستونک
   استفاده مکرر از پستانک می‌تواند باعث کاهش شیردهی و مشکلاتی در ایجاد و حفظ شیردهی طبیعی شود.
4. تأثیر بر گفتار
   استفاده مداوم از پستانک می‌تواند بر روی توسعه گفتار و مهارت‌های زبانی کودک تأثیر منفی بگذارد.
5. وابستگی عاطفی از عوارض پستانک
   کودک ممکن است به پستانک وابسته شود. این می‌تواند وقتی که نیاز به جدا کردن آن پیش بیاید، مشکل‌ساز شود.

برای کاهش مضرات، استفاده از پستانک باید به طور معتدل و تحت نظر پزشک انجام شود و مراقبت‌های بهداشتی مناسب رعایت گردد.

چه زمانی نباید به نوزاد پستانک بدهیم؟

اگرچه پستانک برای نوزاد می تواند در آرام کردن کودک و کاهش خطر سندرم مرگ ناگهانی نوزاد (SIDS) مفید باشد، اما در بعضی شرایط بهتر است از آن استفاده نشود. اگر نوزاد هنوز شیر خوردن از سینه مادر را به خوبی یاد نگرفته یا در وزن گیری مشکل دارد، استفاده از پستانک ممکن است روند شیردهی را مختل کند. همچنین در نوزادانی که سابقه عفونت های مکرر گوش دارند، استفاده طولانی مدت از پستانک باید با نظر پزشک انجام شود.

به طور کلی در شرایط زیر بهتر است از دادن پستانک به نوزاد خودداری کنید:

• قبل از تثبیت شیردهی، معمولا در 4 تا 6 هفته اول زندگی
• زمانی که نوزاد در وزن گیری یا شیر خوردن مشکل دارد
• در صورت ابتلای مکرر به عفونت گوش
• اگر پستانک ترک خورده، فرسوده یا آلوده شده باشد
• زمانی که علت گریه نوزاد گرسنگی، بیماری یا نیاز به تعویض پوشک است، نه نیاز به مکیدن

چگونه بهترین پستانک را انتخاب کنیم؟

انتخاب بهترین پستانک برای نوزاد تنها به ظاهر یا برند آن بستگی ندارد. هنگام خرید باید به سن کودک، جنس پستانک، طراحی آن و ایمنی محصول توجه کنید تا احتمال بروز مشکلات دندانی یا آسیب به دهان نوزاد کاهش پیدا کند.

برای انتخاب پستانک مناسب به این نکات توجه کنید:

• پستانک متناسب با سن نوزاد انتخاب کنید؛ سایزهای مختلف برای نوزادان 0 تا 6 ماه، 6 تا 18 ماه و بالاتر طراحی شده اند.
• پستانک سیلیکونی دوام بیشتری دارد، بو و مزه نمی گیرد و برای بیشتر نوزادان انتخاب مناسبی است.
• پستانک لاتکس نرم تر و انعطاف پذیرتر است، اما زودتر فرسوده می شود و در برخی کودکان ممکن است حساسیت ایجاد کند.
• در صورت امکان پستانک ارتودنسی را انتخاب کنید؛ این مدل ها فشار کمتری به فک و دندان های در حال رشد وارد می کنند.
• پستانکی را بخرید که یک تکه، دارای سوراخ های تهویه و فاقد مواد مضر باشد.
• قبل از هر بار استفاده، پستانک را از نظر پارگی، ترک خوردگی یا تغییر رنگ بررسی کنید و در صورت آسیب، آن را تعویض کنید.

جدول انتخاب پستانک بر اساس سن 

نکاتی در مورد پستانک نوزاد

پستانک برای نوزادان می‌تواند آرامش بخش باشد، اما باید به نکاتی مانند سن مناسب، مدت زمان استفاده و جلوگیری از وابستگی نوزاد دقت کرد.

• سن مناسب پستانک: بهتر است چهار تا شش هفته پس از تولد صبر کنید تا شیر دادن به نوزاد به طور کامل تثبیت شود و سپس پستانک را معرفی کنید.
• بهداشت: پستانک را مرتباً تمیز و ضدعفونی کنید، به ویژه اگر نوزاد آن را به زمین انداخته باشد. ضدعفونی شیشه شیر و پستانک به شما کمک می‌کند تا از کودک در برابر بیماری محافظت کنید.
• اندازه و نوع مناسب پستونک نوزادان: از پستانکی با اندازه مناسب سن نوزاد استفاده کنید و به کیفیت مواد ساخت آن توجه داشته باشید.
• پرهیز از وابستگی بیش از حد: سعی کنید نوزاد بیش از حد به پستانک وابسته نشود. استفاده مداوم از پستانک می‌تواند در بلندمدت مشکلات دندانی ایجاد کند.
• استفاده از پستانک در زمان خواب: استفاده از پستانک در هنگام خواب می‌تواند به کاهش خطر سندرم مرگ ناگهانی نوزاد (SIDS) کمک کند، اما نباید نوزاد را مجبور به استفاده کنید.
• قطع به موقع استفاده از پستانک: پستانک باید قبل از سن 2 تا 4 سالگی به تدریج کنار گذاشته شود تا مشکلات دندانی و گفتاری ایجاد نشود.
• زمان‌های خاص: از پستانک در مواقع خاص مانند آرام کردن نوزاد در مواقع بی‌قراری استفاده کنید و نه به‌طور مداوم. اگر علت گریه نوزاد بعد از شیر خوردن گرسنگی، رفلاکس یا نیاز به آروغ گرفتن باشد، دادن پستانک مشکل را برطرف نمی‌کند. ابتدا علت گریه را بررسی کنید و تنها زمانی از پستانک استفاده کنید که نوزاد صرفاً نیاز به مکیدن غیرتغذیه‌ای داشته باشد.
• پستانک جایگزین مناسب برای مکیدن انگشت: پستانک بهتر از مکیدن انگشت است، زیرا کنترل قطع آن آسان‌تر است.

با توجه به این نکات، پستانک را بهتر است به مرور از کودک بگیرید تا دندان‌ها و گفتار او تحت تأثیر منفی قرار نگیرد.

چگونه پستانک را از کودک بگیریم؟

پستانک برای نوزادان، یکی از عوامل مهم و ضروری است؛ اما برای جدا کردن پستانک از کودک، بهتر است به تدریج و با روش‌های ملایم این کار را انجام دهید. در ادامه چند راهکار موثر آورده شده است:

1. تدریجی عمل کنید: پستانک را به تدریج محدود کنید. مثلاً ابتدا فقط برای زمان خواب یا آرام کردن کودک استفاده کنید، سپس به تدریج تعداد دفعات استفاده را کاهش دهید.
2. جایگزین کنید: به جای پستانک، اشیاء یا فعالیت‌های آرام‌بخش دیگر مانند عروسک، کتاب یا موسیقی آرام‌بخش ارائه دهید.
3. قبل از دادن پستانک، بهتر است علت بی‌قراری نوزاد را بررسی کنید. گاهی بغل گرفتن نوزاد، تماس پوست با پوست یا شیر خوردن می‌تواند نیاز او به مکیدن را برطرف کند و دیگر نیازی به استفاده از پستانک نباشد.
4. حواس‌پرتی: وقتی کودک درخواست پستانک می‌کند، سعی کنید با فعالیت‌های جذاب دیگر او را سرگرم کنید تا نیاز به پستانک کمتر احساس شود.
5. تحسین و تشویق: زمانی که کودک موفق می‌شود بدون پستانک آرام باشد، او را تشویق و تحسین کنید. ایجاد انگیزه با تشویق می‌تواند به موفقیت کمک کند.
6. زمان مناسب را انتخاب کنید: مطمئن شوید که کودک در شرایط استرس‌زا یا تغییرات بزرگ (مانند ورود نوزاد جدید یا تغییر محل زندگی) نیست. این کار را زمانی انجام دهید که کودک در آرامش باشد.
7. داستان‌سازی: بعضی از والدین با خلق داستان‌های تخیلی (مثلاً پستانک به نوزاد کوچک‌تری داده می‌شود) به کودک کمک می‌کنند تا از پستانک جدا شود.

یادتان باشد که صبر و حوصله مهم بوده و هر کودکی ممکن است زمان متفاوتی برای این فرآیند نیاز داشته باشد. پستانک برای نوزادان می‌تواند مزایای متعددی داشته باشد، از جمله آرامش بخشی به نوزاد، تقویت خواب نوزاد و کاهش خطر سندروم مرگ ناگهانی نوزاد (SIDS). همچنین، پستانک می‌تواند به تقویت قدرت مکیدن و کمک به خواب بهتر نوزاد کمک کند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد یا از پرستار کودک کمک گرفت؟

در بیشتر موارد استفاده از پستانک مشکلی برای نوزاد ایجاد نمی کند، اما اگر نوزاد بعد از شروع استفاده از پستانک دچار یک یا چند مورد از موارد زیر شد، بهتر است توسط پزشک اطفال معاینه شود:

• اختلال در شیر خوردن
• کاهش وزن
• بی قراری مداوم
• عفونت های مکرر گوش
• زخم و التهاب اطراف دهان

همچنین اگر والدین در تشخیص علت گریه نوزاد، نحوه صحیح شیردهی یا استفاده اصولی از پستانک دچار تردید هستند، کمک گرفتن از یک پرستار کودک می تواند از ایجاد عادت های نادرست و بروز مشکلات بعدی جلوگیری کند.

تجربه پرستاری در استفاده از پستانک برای نوزاد

بر اساس تجربه پرستاران کودک، یکی از اشتباهات رایج والدین این است که هر بار نوزاد گریه می کند، بدون بررسی علت، پستانک را در دهان او می گذارند، در حالی که گریه نوزاد همیشه به معنای نیاز به مکیدن نیست و ممکن است به دلیل گرسنگی، نیاز به آروغ گرفتن، خیس بودن پوشک، کولیک یا نیاز به بغل گرفتن باشد.

در مراقبت های پرستاری، ابتدا علت بی قراری نوزاد بررسی می شود و تنها زمانی که نوزاد صرفا نیاز به مکیدن غیرتغذیه ای داشته باشد، استفاده از پستانک توصیه می شود. این رویکرد از وابستگی بیش از حد به پستانک جلوگیری کرده و به تغذیه و رشد طبیعی نوزاد کمک می کند.

جمع بندی

پستانک می تواند در صورت استفاده صحیح، به آرام شدن نوزاد، رفع نیاز طبیعی به مکیدن و کاهش خطر سندرم مرگ ناگهانی نوزاد (SIDS) هنگام خواب کمک کند. با این حال، استفاده زودهنگام، طولانی مدت یا نادرست از آن ممکن است با مشکلاتی مانند اختلال در شیردهی، افزایش احتمال عفونت گوش یا تغییر در رشد دندان ها همراه باشد.

بنابراین، اگر تصمیم به استفاده از پستانک برای نوزاد دارید، بهتر است پس از تثبیت شیردهی، پستانک مناسب سن کودک را انتخاب کنید، نکات بهداشتی و ایمنی را رعایت کرده و در زمان مناسب به تدریج این عادت را کنار بگذارید. در صورت تردید یا وجود مشکلاتی مانند وزن گیری نامناسب، نارس بودن یا اختلال در شیردهی، حتما با پزشک متخصص اطفال مشورت کنید تا بهترین تصمیم متناسب با شرایط نوزاد گرفته شود.

سوالات متداول

آیا پستانک باعث دیر حرف زدن کودک می شود؟

استفاده کوتاه مدت از پستانک معمولا باعث تاخیر در گفتار نمی شود، اما استفاده مداوم و طولانی مدت به ویژه بعد از دو سالگی ممکن است فرصت تمرین صحبت کردن را کاهش دهد. بهتر است استفاده از پستانک را به تدریج محدود کنید.

آیا پستانک از مکیدن انگشت بهتر است؟

بله، در بیشتر موارد پستانک گزینه بهتری است، زیرا والدین می توانند زمان استفاده از آن را کنترل کرده و راحت تر آن را ترک دهند. ترک عادت مکیدن انگشت معمولا دشوارتر است.

بهترین زمان ترک پستانک چه سنی است؟

توصیه می شود از حدود 6 تا 12 ماهگی استفاده از پستانک را کاهش دهید و تا قبل از 2 سالگی آن را به طور کامل کنار بگذارید. ادامه استفاده بعد از این سن احتمال مشکلات دندانی را افزایش می دهد.

آیا نوزاد هنگام خواب باید پستانک داشته باشد؟

اگر شیردهی به خوبی برقرار شده باشد، استفاده از پستانک هنگام خواب می تواند به کاهش خطر سندرم مرگ ناگهانی نوزاد (SIDS) کمک کند. اگر هنگام خواب از دهان نوزاد خارج شد، نیازی نیست دوباره آن را در دهان او بگذارید.

آیا استفاده از پستانک باعث عفونت گوش می شود؟

استفاده طولانی مدت و مکرر از پستانک ممکن است خطر عفونت گوش میانی را کمی افزایش دهد، به ویژه در نوزادان بزرگ تر. رعایت بهداشت و محدود کردن مدت استفاده می تواند این خطر را کاهش دهد.

آیا پستانک باعث کج شدن دندان می شود؟

استفاده از پستانک تا حدود دو سالگی معمولا مشکل جدی برای دندان ها ایجاد نمی کند، اما ادامه این عادت در سال های بعد می تواند باعث تغییر در رشد فک و نامرتب شدن دندان ها شود.

اگر نوزاد پستانک را قبول نکند چه کنیم؟

همه نوزادان به پستانک علاقه ندارند و نباید آنها را مجبور به استفاده کرد. اگر نوزاد پستانک را نمی پذیرد، می توانید از روش هایی مانند بغل گرفتن، تماس پوست با پوست یا تکان دادن آرام برای آرام کردن او استفاده کنید.

آیا می توان پستانک را با عسل یا شکر شیرین کرد؟

خیر، هرگز نباید پستانک را به عسل، شکر یا مواد شیرین آغشته کنید. این کار خطر پوسیدگی دندان را افزایش می دهد و عسل در نوزادان زیر یک سال می تواند باعث بوتولیسم شود.

هر چند وقت یک بار باید پستانک را تعویض کرد؟

بهتر است پستانک هر 1 تا 2 ماه یک بار یا زودتر در صورت مشاهده ترک، پارگی یا تغییر رنگ تعویض شود. همچنین قبل از هر بار استفاده، سالم بودن آن را بررسی کنید.