گریههای طولانی، بیقراری بعد از شیر خوردن و جمع کردن پاها به سمت شکم میتواند برای هر مادری نگرانکننده باشد، بهخصوص وقتی نمیدانید علت ناراحتی نوزاد چیست. در بسیاری از موارد، تجمع گاز در دستگاه گوارش که به دلیل بلعیدن هوا هنگام شیر خوردن و تکامل تدریجی سیستم گوارش اتفاق میافتد، میتواند عامل این بیقراری باشد و معمولاً با بزرگتر شدن نوزاد و تکامل دستگاه گوارش، کمتر میشود. با این حال، هر بار گریه یا دلدرد نوزاد را نباید به نفخ نسبت داد و توجه به علائم همراه اهمیت زیادی دارد.
اگر به دنبال گرفتن نفخ شکم نوزاد هستید، میتوانید با روشهای سادهای مانند آروغ گرفتن، اصلاح نحوه شیر دادن، تغییر وضعیت بدن و ماساژ ملایم شکم به خروج گاز و آرام شدن او کمک کنید؛ در ادامه نیز نشانهها و علتهای نفخ، نکات مهم برای نوزادان زیر یک ماه، نکات مربوط به قطرههای ضدنفخ و درمانهای گیاهی و همچنین علائمی را که نیاز به مراجعه به پزشک دارند، بررسی میکنیم.
علائم نفخ شکم نوزاد چیست؟
نفخ یا همان تجمع گازها در شکم یکی از جمله مشکلات شایعی است که در روزهای ابتدایی زندگی اکثر نوزادان رخ میدهد. اگر نوزاد شما در کنار داشتن نفخ، رشد مناسبی دارد و به خوبی شیر میخورد نیازی به نگرانی در رابطه با گاز روده نخواهید داشت و تنها نیاز دارید تا با رعایت یکسری نکات، تحمل این دوره را برای نوزادان راحتتر سازید. از جمله نشانههای وجود نفخ در نوزادان که والدین ممکن است آنها مشاهده کنند، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- جمع کردن پاها به سمت شکم: اکثر نوزاد هنگام تجمع گاز در شکم در روده، پاهای خود را به سمت شکم جمع میکنند که این حالت معمولا با بی قراری و گریه همراه است. در این شرایط ممکن است منقبض شدن برخی از قسمتهای بدن نوزاد مانند شکم نیز رخ دهد.
- زور زدن و قرمز شدن صورت: نوزاد هنگام تلاش برای دفع گازهای تجمع یافته در شکم ممکن است شروع به زور زدن کند که این کار منجر به انقباض و قرمز شدن صورت او میشود. در صورت مشاهده این وضعیت اگر مدفوع نوزاد نرم باشد و حال عمومی خوبی داشته باشد، والدین نیازی به نگرانی و مراجعه به پزشک ندارد.
- دفع گاز یا آروغ زدن: آروغ زدن یا دفع گاز از روده از نشانههای حرکت روده و خروج گازهای بلعیده شده همراه با شیر است که میتواند نقش موثری در کاهش درد ناشی از تجمع نفخ داشته باشد. اگر بعد از آروغ زدن یا دفع گاز، بیقراری نوزاد کمتر شود، احتمال دارد ناراحتی او با تجمع گاز مرتبط بوده باشد.
- صدای قل قل شکم: حرکت کردن گاز و مایعات در شکم نوزاد ممکن است با صداهای مختلفی همراه باشد. والدین باید توجه داشته باشند که صدای در بیشتر مواقع طبیعی هستند و الزاما معنی وجود نفخ نیستند.
- سفت یا متورم شدن شکم: شکم نوزاد باید در فواصل میان غذا خوردن کاملا نرم باشد، از این رو اگر متوجه شدید که شکم نوزاد پس از شیر خوردن سفت یا متورم شده است، باید آن را به عنوان یکی علائم نفخ در نظر گرفت.
- نکته مهم برای والدین: تجمع نفخ و گاز در شکم به معنی وجود یک بیماری جدی نیست؛ اما اگر گریه شدید همراه با علائمی مانند استفراغ، بیحالی، کاهش وزن، شیر نخوردن یا کمآبی باشد، نباید آن را صرفاً نفخ نسبت داد و نوزاد باید توسط پزشک ارزیابی شود.
آشنایی با تفاوتهای نفخ و کولیک در نوزادان
| مورد | نفخ نوزاد | کولیک نوزاد |
|---|---|---|
| علائم اصلی | گاز شکم، آروغ، دفع باد و گاهی بیقراری | گریه شدید و طولانی بدون علت مشخص |
| زمان بروز | ممکن است هنگام یا بعد از شیر خوردن بیشتر شود | معمولاً در زمانهای مشخص، اغلب عصرها، بیشتر دیده میشود |
| جمع کردن پاها | ممکن است هنگام ناراحتی ناشی از گاز رخ دهد | از رفتارهای شایع هنگام گریه و بیقراری است |
| دفع گاز | ممکن است پس از آروغ یا دفع باد، بیقراری کمتر شود | دفع گاز ممکن است همراه کولیک باشد، اما لزوماً علت گریه نیست |
| مدت ادامه علائم | معمولاً با تکامل دستگاه گوارش کمتر میشود | اغلب از هفتههای ابتدایی شروع شده و تا حدود سهماهگی بهتدریج برطرف میشود |
| نکته مهم | اگر نوزاد خوب شیر میخورد و رشد مناسبی دارد، معمولاً جای نگرانی نیست | تشخیص کولیک بر اساس الگوی گریه و پس از رد سایر علتها انجام میشود |
علت نفخ شکم نوزاد چیست؟
دستگاه گوارش نوزاد در ماههای ابتدایی تولد در حال سازگار شدن با فرایند هضم و دفع است و به همین دلیل ممکن است گاز بهراحتی در روده تجمع پیدا کند و باعث احساس ناراحتی یا بیقراری شود. در ادامه، مهمترین عواملی را که میتوانند در ایجاد نفخ نوزاد نقش داشته باشند بررسی میکنیم:
بلعیدن هوا هنگام شیر خوردن
بلعیدن هوا هنگام شیر خوردن مخصوصا هنگامی که نوزاد این کار را با عجله یا گریه انجام میدهد، منجر به تجمع مقدار زیادی گاز در معده میشود که دلیل اصلی بی قراری بسیاری از نوزادان است. علاوه گریه و عجله داشتن در بلعیدن شیر، گرسنه بودن طولانی مدت یکی دیگر از عواملی است که میتواند احتمال ایجاد نفخ را بالا ببرد.
وضعیت نامناسب شیر دادن
نحوه قرار گرفتن بدن نوزاد هنگام شیر خوردن تاثیر مهمی در میزان هوا بلعیده شده دارد. از این رو اگر به شرایط سر و بدن نوزاد توجه نکنید، ممکن است میزان هوای وارد شده به دستگاه گوارش او نسبت به سایر نوزادان بیشتر باشد و او پس از شیر خوردن دچار آروغ و گاز بیشتری شود.
استفاده نادرست از شیشه شیر
سرعت جریان شیر و همچنین نوع سر شیشه از جمله موارد مهمی هستند که بر میزان نفخ در نوزادان تاثیر میگذارد؛ بگونهای که جریان بیش از حد سریع ممکن است باعث شود نوزاد هنگام خوردن شیر، هوا را نیز بیشتر ببلعد.. همچنین والدین باید توجه داشته باشند که آمادهسازی نادرست شیرخشک و تکان دادن شدید آن میتواند حبابهای بیشتری در شیر ایجاد کند و میزان گازهای رودهای را افزایش دهد.
تکامل سیستم گوارش نوزاد
از آنجایی که دستگاه گوارش در ماههای ابتدایی هنوز در حال سازگار شدن با مواد غذایی است، هوای بلعیده شده میتواند با اثر بر فعالیت طبیعی باکتریهای روده، منجر به تولید گاز شود. با بالا رفتن سن تاثیرپذیری این باکتریها از هوای بلعیده شده کمتر میشود و به تدریج تعداد دفعات ایجاد گاز در روده کاهش پیدا میکند.
حساسیت یا عدم تحمل بعضی مواد غذایی
در برخی نوزادان، نوع شیرخشک یا بعضی مواد غذایی در رژیم مادر ممکن است با علائم گوارشی همراه باشد، اما هر نفخ یا گاز شکم به معنی حساسیت غذایی نیست. اگر علائمی مانند اسهال، خون در مدفوع یا وزنگیری نامناسب وجود دارد، بهتر است علت با نظر پزشک بررسی شود.
برای گرفتن نفخ شکم نوزاد چکار کنیم؟
برای گرفتن نفخ شکم نوزاد نیاز به انجام راهکارهای یچیده ندارید و میتوانید با انجام داده چند کار ساده، با کمک به حرکت روده منجر به خروج گازهای بلعیده شده شوید، از جمله این روشها میتوان موارد زیر را نام برد:
آروغ گرفتن نوزاد بعد از شیر خوردن
برای گرفتن آروغ یا همان باد معده نوزاد پس از شیر خوردن باید او را در حالت نسبتا عمودی قرار دهید و سر و گردن او را برروی شانههای خود بگذارید. در ادامه به آرامی پشت او را نوازش کنید و اگر نوزاد پس از گذشت چند دقیقه آروغ نزد، این کار را متوقف کنید.
ماساژ شکم نوزاد
ماساژ شکم با کمک به حرکت گازهای روده، منجر به کاهش درد و بی قراری نوزاد خواهد شد. اگر قصد کمک گرفتن از این روش را دارید، نباید آن را بلافاصه پس از شیر خوردن انجام دهید و دست شما باید گرم و با فشار ملایم شکم نوزاد را نوازش کند.
به نقل از www.waterwipes.com
ماساژ دادن شکم نوزاد میتواند به حرکت گاز در دستگاه گوارش او کمک کند. از حرکات ملایم و دایرهای در جهت عقربههای ساعت استفاده کنید. برخی از والدین انجام این کار را پس از حمام آب گرم، زمانی که نوزاد آرام است، مفید میدانند.
تغییر وضعیت بدن نوزاد
قرار دادن نوزاد در حالت عمودی و نگه داشتن او روی شانه میتواند به خروج آروغ و گاز کمک کند. بعد از شیر خوردن نیز بهتر است مدتی او را در وضعیت مناسب نگه دارید و بلافاصله دراز نکنید. هنگام خواب، نوزاد را همیشه به پشت و روی سطح خواب ایمن قرار دهید.
بررسی روش شیر دادن
از آنجایی که سرعت وارد شدن شیر به معده نوزاد رابطه مستقیمی بر شدت نفخ دارد، بهتر است تا پیش از هربار شیر دادن از درست کردن دهان نوزاد روی سینه و شدت جریان عبور شیر از سر شیشه اطمینان حاصل کنید. شیر خوردن نوزاد هنگام آرامش، با سرعت پایین و زمانی که هیچ عجلهای ندارد، منجر به کاهش میزان گازهای رودهای میشود.
استفاده از حمام گرم برای آرام کردن نوزاد
حمام با آب ولرم میتواند برای بعضی نوزادان آرامکننده باشد و بیقراری ناشی از ناراحتی شکمی را کاهش دهد. برای استفاده از روش هنگام حمام، دمای آب را مناسب نگه دارید و نوزاد را حتی برای لحظهای تنها نگذارید.
درمان نفخ نوزاد زیر یک ماه؛ چه نکاتی مهمتر است؟
اگر نوزاد شما کمتر از یک ماه سن دارد بهتر است کمی بیشتر در رابطه با علائم نفخ و گاز معده حساس باشید و با احتیاط بیشتری راهکارهای درمانی را بکار بگیرید. برخی از علائم نوزاد ممکن است شباهت زیادی به نفخ داشته باشد اما در عین حال از وجود یک مشکل جدی هشدار بدهد.
اگر نوزاد در این سن به شکل مرتب شیر میخورد و وزن گیری منسابی نیز دارد، شما نیازی به نگرانی در رابطه با نفخ و گازهای رودهای نخواهید داشت و میتوانید تنها با کمک از چند راهکار ساده از جمله گرفتن آروغ و اصلاح نحوه شیر دادن میزان این گاز ها را کاهش دهید. همچنین توصیه میشود تا در این بازه از مصرف قطره، دارو، دمنوش یا ترکیبات گیاهی بدون دستور پزشک به شدت خودداری کنید.
بهترین قطره برای نفخ نوزاد چیست؟
قطرههای ضدنفخ معمولاً برای کاهش تجمع گاز و ناراحتی شکمی نوزاد استفاده میشوند، اما نمیتوان یک محصول را برای همه نوزادان بهعنوان بهترین قطره برای نفخ نوزاد معرفی کرد. برخی از این قطرهها حاوی موادی مانند سیمیتیکون هستند و ممکن است برای بعضی نوزادان مفید باشند، با این حال میزان اثرگذاری آنها، بهویژه در نوزادانی که دچار کولیک هستند، قطعی نیست. به همین دلیل، پیش از انتخاب قطره بهتر است ابتدا علت بیقراری نوزاد مشخص شود و در صورت امکان از درمان خانگی نفخ نوزاد مانند گرفتن آروغ و اصلاح نحوه شیر دادن کمک بگیرید و برای مصرف دارو با پزشک مشورت کنید.
چرا قبل از مصرف قطره نفخ باید با پزشک مشورت کرد؟
سن نوزاد، نوع تغذیه، شدت علائم و علت بیقراری در انتخاب روش مناسب اهمیت دارد. به همین دلیل، بهتر است بهخصوص برای نوزادان کمسن، قطره ضد نفخ را بدون نظر پزشک شروع نکنید و مقدار مصرف را نیز خودسرانه تغییر ندهید. اگر نوزاد علاوه بر نفخ، استفراغ، تب، بیحالی یا مشکل در شیر خوردن دارد، ابتدا باید علت این علائم بررسی شود.
آیا درمان گیاهی برای نفخ نوزاد مناسب است؟
هر ماده گیاهی که برای کاهش نفخ در بزرگسالان یا کودکان بزرگتر استفاده میشود، لزوماً برای نوزاد مناسب نیست. دستگاه گوارش نوزاد، بهویژه در ماههای اول زندگی، هنوز در حال تکامل است و ممکن است نسبت به برخی ترکیبات حساسیت بیشتری داشته باشد. از طرفی، بیقراری نوزاد همیشه به دلیل نفخ نیست و استفاده خودسرانه از دمنوش یا فرآوردههای گیاهی میتواند تشخیص علت اصلی ناراحتی را به تاخیر بیندازد.
بنابراین، برای درمان گیاهی نفخ نوزاد بدون مشورت با پزشک از دمنوشها یا ترکیبات گیاهی استفاده نکنید. سن نوزاد، نوع تغذیه و علائم همراه در انتخاب روش مناسب اهمیت دارند و برای نوزادان زیر یک ماه، به دلیل سن پایینتر و حساسیت بیشتر، احتیاط اهمیت ویژهای دارد.
چه زمانی برای نفخ نوزاد باید به پزشک مراجعه کرد؟
همانطور که گفته شد نفخ و گاز روده در نوزادان امری بسیار شایع و طبیعی است و در اکثر مواقع نیاز به پیگیریهای پزشکی جدی ندارد. با این حال اگر نفخ با نشانههعای دیگری از جمله موارد زیر همراه بود، باید سریعتر به پزشک مراجعه کنید:
- گریه شدید و مداوم
- تب
- استفراغ
- بی حالی یا خواب آلودگی غیر طبیعی
- تغییر در تغذیه
- جمع بندی
سوالات متداول درباره گرفتن نفخ شکم نوزاد
- آیا نفخ نوزاد طبیعی است؟
بله، تجمع گاز و دفع باد شکم در ماههای ابتدایی زندگی شایع است و معمولاً با تکامل دستگاه گوارش نوزاد بهتدریج کمتر میشود. - چند دقیقه بعد از شیر خوردن باید آروغ نوزاد را گرفت؟
بهتر است بعد از شیر خوردن چند دقیقه نوزاد را در وضعیت نسبتاً عمودی نگه دارید و بهآرامی پشت او را نوازش کنید؛ اگر آروغ نزد و آرام بود، نیازی به ادامه دادن نیست. - چگونه باد شکم نوزاد را خارج کنیم؟
گرفتن آروغ، نگه داشتن نوزاد در وضعیت عمودی، ماساژ ملایم شکم و حرکت آرام پاها میتواند به جابهجایی و خروج گاز کمک کند. - آیا تغییر شیشه شیر باعث کاهش نفخ میشود؟
در برخی نوزادان، انتخاب شیشه یا سرشیشه مناسب میتواند با کاهش سرعت جریان شیر و میزان هوای بلعیدهشده، به کمتر شدن نفخ کمک کند. - نفخ نوزاد تا چه سنی ادامه دارد؟
نفخ و گاز شکم معمولاً در هفتههای اول بیشتر است و با تکامل دستگاه گوارش، در حدود سهماهگی بهطور محسوسی کاهش پیدا میکند. - آیا همه گریههای نوزاد به دلیل نفخ است؟
خیر، گریه نوزاد میتواند علتهای مختلفی داشته باشد و نباید هر بیقراری را به نفخ نسبت داد؛ توجه به علائم همراه و حال عمومی نوزاد اهمیت دارد. - آیا پستانک باعث نفخ نوزاد میشود؟
پستانک بهطور مستقیم باعث نفخ نمیشود، اما اگر هنگام مکیدن هوای زیادی وارد دهان نوزاد شود، ممکن است میزان هوای بلعیدهشده و در نتیجه گاز شکم افزایش پیدا کند.
