علت بی‌حسی دست چیست؟ بررسی بی‌حسی دست راست، چپ و انگشتان + درمان

بی‌حسی دست می‌تواند به شکل مورمور شدن، خواب‌رفتگی، سوزن‌سوزن شدن، کاهش حس یا احساس برق‌گرفتگی در انگشتان، کف دست یا بازو ظاهر شود. گاهی این حالت پس از خوابیدن روی دست یا قرار گرفتن طولانی‌مدت مچ و آرنج در یک وضعیت نامناسب ایجاد می‌شود و با تغییر وضعیت برطرف می‌گردد. اما اگر بی‌حسی تکرار شود، طول بکشد یا همراه با درد و ضعف باشد، لازم است علت آن بررسی شود.
علت بی‌حسی دست راست و چپ همیشه یکسان نیست. فشار روی عصب در مچ یا آرنج، مشکلات گردن، دیابت، کمبود ویتامین B12، آسیب‌دیدگی عصب و برخی بیماری‌های زمینه‌ای می‌توانند در ایجاد این علامت نقش داشته باشند. در این مطلب بررسی می‌کنیم که بی‌حسی دست چه زمانی طبیعی است، چه زمانی می‌تواند نشانه یک مشکل مهم باشد و درمان آن چگونه انجام می‌شود.
نکته مهم: این مقاله برای آگاهی عمومی است و جای تشخیص پزشک را نمی‌گیرد. بی‌حسی ناگهانی دست، به‌ویژه همراه با ضعف، افتادگی صورت، اختلال در تکلم، گیجی، اختلال تعادل یا سردرد شدید، نیاز به اقدام فوری دارد.

خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید:

بی‌حسی دست چه زمانی خطرناک است؟

بیشتر موارد بی‌حسی دست خطرناک نیستند، اما بعضی علائم نباید نادیده گرفته شوند. در شرایط زیر باید فوراً به اورژانس مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید:

•  بی‌حسی ناگهانی در یک دست، صورت یا یک سمت بدن
•  ناتوانی در بالا نگه داشتن دست یا ضعف ناگهانی در گرفتن اشیا
•  اختلال در حرف زدن، گیجی یا دشواری در درک صحبت دیگران
•  تاری دید، اختلال تعادل یا سرگیجه شدید
•  سردرد ناگهانی و شدید
•  بی‌حسی دست همراه با درد یا فشار در قفسه سینه، تنگی نفس، تعریق سرد یا تهوع
•  بی‌حسی پس از ضربه شدید به گردن، شانه، بازو یا مچ دست
•  سرد، رنگ‌پریده یا کبود شدن ناگهانی دست
• بی حسی همراه با لرزش دست

بی‌حسی‌ای که ناگهانی شروع می‌شود یا با علائم عصبی همراه است، نباید به خستگی، استرس یا خوابیدن روی دست نسبت داده شود.

به نقل از وبسایت clevelandclinic : 

بی‌حسی در دست‌ها، که به آن پارستزی نیز گفته می‌شود، می‌تواند ناشی از عوامل مختلفی باشد، از فشردگی موقت عصب‌ها گرفته تا شرایط جدی پزشکی مانند سندرم تونل کارپال، دیابت یا ام‌اس (مولتیپل اسکلروزیس). علل شایع شامل آسیب به عصب‌ها، دیسک‌های فتق‌دار و جریان خون ضعیف در پا یا دست است. برای تشخیص علت، پزشکان ممکن است آزمایش‌هایی مانند آزمایش خون، سی‌تی اسکن یا ام‌آر‌آی انجام دهند. گزینه‌های درمانی بسته به علت متفاوت است و ممکن است شامل دارو، تغییرات سبک زندگی یا جراحی باشد. اگر بی‌حسی مداوم باشد یا با علائمی مانند گیجی یا
فلج همراه شود، نیاز به مراجعه فوری به پزشک است.

علت بی‌حسی دست چیست؟

بی‌حسی دست معمولاً به دلیل درگیری یا فشار روی عصب ایجاد می‌شود. محل بی‌حسی، زمان بروز آن و علائم همراه می‌توانند سرنخ خوبی درباره علت احتمالی بدهند.

فشار موقت روی عصب بر اثر وضعیت بدن

گاهی دست در خواب، هنگام تکیه دادن آرنج روی میز، نگه داشتن طولانی موبایل یا قرار گرفتن دست زیر سر بی‌حس می‌شود. در این شرایط، فشار موقت روی عصب یا کاهش جریان طبیعی خون در بافت‌ها باعث خواب‌رفتگی می‌شود.

اگر با تغییر وضعیت، حرکت دادن ملایم دست و گذشت چند دقیقه علائم برطرف شود، معمولاً جای نگرانی جدی نیست. با این حال، تکرار مداوم این وضعیت می‌تواند نشانه فشار طولانی‌مدت روی عصب باشد.

سندرم تونل کارپال

سندرم تونل کارپال زمانی رخ می‌دهد که عصب مدیان در ناحیه مچ دست تحت فشار قرار بگیرد. این عصب در حس شست، انگشت اشاره، انگشت میانی و بخشی از انگشت حلقه نقش دارد.

علائم احتمالی تونل کارپال عبارت‌اند از:

•  بی‌حسی یا سوزن‌سوزن شدن شست، اشاره و انگشت میانی
• بدتر شدن علائم در شب یا اول صبح
•  درد یا گزگز کف دست و مچ
•  افتادن اشیا از دست یا ضعف در گرفتن آن‌ها
•  احساس نیاز به تکان دادن دست برای کاهش بی‌حسی

فشار روی عصب اولنار در آرنج

عصب اولنار از کنار آرنج عبور می‌کند و نسبت به فشار حساس است. خم نگه داشتن طولانی آرنج، تکیه دادن آن روی سطح سخت، صحبت طولانی با تلفن یا خوابیدن با آرنج خم می‌تواند این عصب را تحریک کند.

در این حالت معمولاً بی‌حسی بیشتر در انگشت کوچک و نیمه خارجی انگشت حلقه حس می‌شود. بعضی افراد صبح‌ها با بی‌حسی این انگشتان از خواب بیدار می‌شوند.

مشکلات گردن و فشار روی ریشه‌های عصبی

گاهی منشأ بی‌حسی دست در خود دست نیست. مشکلاتی مانند دیسک گردن، آرتروز گردن یا فشار روی ریشه‌های عصبی گردن می‌توانند باعث درد، گزگز، بی‌حسی یا ضعف در شانه، بازو و دست شوند.

اگر بی‌حسی دست همراه با گردن‌درد، درد تیرکشنده از گردن به شانه و بازو یا ضعف عضلات دست باشد، احتمال درگیری گردن باید بررسی شود.

دیابت و آسیب اعصاب محیطی

بالا بودن طولانی‌مدت قند خون می‌تواند به اعصاب آسیب بزند. این حالت که نوروپاتی محیطی نام دارد، ممکن است با بی‌حسی، گزگز، سوزش یا درد در دست‌ها و پاها همراه باشد.

بی‌حسی ناشی از دیابت اغلب تدریجی است و ممکن است هر دو دست یا دست‌ها و پاها را درگیر کند. کنترل قند خون و پیگیری منظم پزشکی در جلوگیری از پیشرفت آسیب عصبی اهمیت دارد.

کمبود ویتامین B12

کمبود ویتامین B12 نیز می‌تواند روی عملکرد اعصاب اثر بگذارد و باعث گزگز یا بی‌حسی دست و پا شود. این کمبود باید با آزمایش و نظر پزشک تشخیص داده شود؛ زیرا مصرف خودسرانه مکمل، جای بررسی علت اصلی را نمی‌گیرد.

آسیب‌دیدگی، التهاب یا فعالیت تکراری

ضربه به دست، شانه یا گردن، استفاده طولانی از ماوس و کیبورد، کارهای تکراری با مچ، بلند کردن اجسام سنگین یا ورزش نادرست می‌تواند به عضلات، تاندون‌ها و اعصاب فشار وارد کند و با بی‌حسی همراه شود.

محل بی‌حسی دست چه چیزی را نشان می‌دهد؟

محل درگیری به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست، اما می‌تواند به پزشک برای بررسی علت کمک کند.

علت و دلایل بی حسی در یک یا هر دو دست

علت بی حسی دست راست و چپ می‌تواند متنوع و متفاوت باشد.

علت بی‌حس شدن دست راست چیست؟

بی‌حسی دست راست می‌تواند به علت فشار روی عصب در مچ یا آرنج، مشکلات گردن، فعالیت تکراری، آسیب‌دیدگی عصب یا بیماری‌های زمینه‌ای ایجاد شود. راست یا چپ بودن دست به‌تنهایی علت را مشخص نمی‌کند؛ برای مثال، کسی که بیشتر با دست راست کار می‌کند ممکن است به دلیل استفاده مداوم از ماوس، موبایل، ابزار یا کارهای دستی، بیشتر در همان دست علامت داشته باشد.

بی‌حسی دست راست نشانه چیست؟

بی‌حسی دست راست می‌تواند نشانه فشار موضعی روی عصب، سندرم تونل کارپال، فشار عصب در آرنج یا مشکلات گردن باشد. با این حال، اگر این حالت ناگهانی ایجاد شود یا با ضعف، افتادگی صورت، اختلال گفتار یا گیجی همراه باشد، باید فوراً ارزیابی اورژانسی انجام شود.

علت بی‌حسی دست راست از آرنج به پایین

اگر بی‌حسی از آرنج به پایین حس می‌شود، فشار روی عصب اولنار در آرنج یکی از علت‌های مهم است؛ به‌ویژه زمانی که انگشت کوچک و حلقه درگیر باشند. خم نگه داشتن آرنج هنگام خواب، رانندگی، کار با تلفن یا تکیه دادن آرنج روی میز ممکن است علائم را بدتر کند.

مشکلات گردن، آسیب‌دیدگی بازو یا التهاب بافت‌های اطراف عصب نیز می‌توانند باعث بی‌حسی از آرنج به پایین شوند. تداوم این علامت، کاهش قدرت گرفتن اشیا یا ضعف و درد بند  انگشتان نیاز به بررسی پزشکی دارد.

علت بی‌حس شدن انگشتان دست راست

بی‌حسی انگشتان دست راست می‌تواند بسته به محل آن متفاوت باشد:

• بی‌حسی شست، اشاره و میانی بیشتر با فشار عصب مدیان و تونل کارپال هماهنگ است.
•  بی‌حسی انگشت کوچک و حلقه بیشتر می‌تواند به فشار عصب اولنار در آرنج یا مچ مربوط باشد.
• بی‌حسی همه انگشتان همراه با گردن‌درد یا درد تیرکشنده ممکن است منشأ گردنی داشته باشد.

علت بی‌حسی دست چپ چیست؟

بی‌حسی دست چپ نیز می‌تواند به دلایلی مانند فشار روی عصب، تونل کارپال، مشکلات گردن، آسیب‌دیدگی، دیابت یا کمبود ویتامین B12 ایجاد شود. اشتباه رایج این است که هر بی‌حسی دست چپ را به مشکلات قلبی نسبت دهیم؛ در حالی که علت‌های عصبی و عضلانی بسیار شایع‌تر هستند.

با این حال، اگر بی‌حسی دست چپ همراه با درد یا فشار قفسه سینه، تنگی نفس، تهوع، تعریق سرد یا درد منتشرشونده به شانه و فک باشد، مراجعه فوری ضروری است.

علت بی‌حسی دست در خواب، شب و صبح چیست؟

بی‌حسی دست در خواب یکی از جست‌وجوهای رایج کاربران است. در بسیاری از موارد، دلیل آن فشرده شدن عصب به‌دلیل حالت خواب است؛ مثلاً وقتی دست زیر بدن یا زیر سر قرار می‌گیرد، آرنج برای مدت طولانی خم می‌ماند یا مچ در وضعیت نامناسب قرار می‌گیرد.

علت بی‌حسی دست‌ها در شب

بی‌حسی شبانه دست‌ها می‌تواند در سندرم تونل کارپال شایع باشد. در این وضعیت، فشار روی عصب مدیان در مچ بیشتر احساس می‌شود و فرد ممکن است با گزگز، درد یا خواب‌رفتگی انگشتان از خواب بیدار شود.
بی‌حسی شبانه انگشت کوچک و حلقه نیز می‌تواند با خم ماندن طولانی آرنج و تحریک عصب اولنار مرتبط باشد.

علت بی‌حسی دست در صبح

اگر فرد پس از بیدار شدن احساس بی‌حسی دست دارد، باید به وضعیت خواب، قرار گرفتن دست زیر بالش، خم بودن مچ یا آرنج و تکرار شبانه علائم توجه کند. بی‌حسی مداوم صبحگاهی، به‌خصوص در شست و انگشتان میانی، می‌تواند نیاز به بررسی از نظر تونل کارپال داشته باشد.

بی‌حسی دست در بارداری؛ علت چیست؟

بی‌حسی دست در بارداری، به‌خصوص در ماه‌های پایانی، می‌تواند رخ دهد. تغییرات هورمونی و افزایش تجمع مایعات در بدن ممکن است باعث بیشتر شدن فشار در ناحیه مچ و بروز علائم شبیه تونل کارپال شود.
علائم معمولاً شامل گزگز، درد یا بی‌حسی در شست، انگشت اشاره و انگشت میانی هستند و ممکن است شب‌ها شدیدتر شوند.
در دوران بارداری، مصرف دارو، مکمل یا استفاده از روش‌های درمانی باید با نظر پزشک یا ماما باشد. اگر بی‌حسی شدید، مداوم یا همراه با ضعف دست است، بهتر است موضوع با پزشک مطرح شود.

بی‌حس شدن دست هنگام عصبانیت نشانه چیست؟

برخی افراد در زمان عصبانیت، اضطراب یا حمله پانیک، گزگز یا بی‌حسی در انگشتان و دست‌ها را تجربه می‌کنند. یکی از علت‌های احتمالی می‌تواند تنفس تند یا عمیق‌تر از نیاز بدن در موقعیت استرس‌زا باشد.

با این حال، نباید هر بی‌حسی دست را به عصبانیت نسبت داد. اگر بی‌حسی یک‌طرفه، ناگهانی، شدید، تکرارشونده یا همراه با ضعف، اختلال تکلم، درد قفسه سینه یا سرگیجه باشد، نیاز به بررسی پزشکی دارد.

تشخیص علت بی‌حسی دست چگونه انجام می‌شود؟

پزشک معمولاً ابتدا درباره محل بی‌حسی، زمان شروع، مدت علائم، فعالیت‌های روزانه، بیماری‌های زمینه‌ای و داروهای مصرفی سؤال می‌کند. سپس ممکن است قدرت عضلات، حس انگشتان، گردن، شانه، آرنج و مچ دست بررسی شود.

بسته به علائم، آزمایش‌ها یا بررسی‌های زیر ممکن است درخواست شوند:

•  آزمایش قند خون
•  بررسی ویتامین B12 و برخی کمبودهای تغذیه‌ای
•  آزمایش‌های مرتبط با بیماری‌های زمینه‌ای
•  نوار عصب و عضله در صورت شک به درگیری عصب
•  تصویربرداری از گردن یا مچ در صورت نیاز

انتخاب آزمایش به علت احتمالی بستگی دارد و همه افراد به همه این بررسی‌ها نیاز ندارند.

درمان بی‌حسی دست راست و چپ چگونه است؟

درمان بی‌حسی دست به علت آن بستگی دارد. به همین دلیل، درمان یکسانی برای همه افراد وجود ندارد.

درمان فشار روی عصب در مچ یا آرنج

در موارد خفیف، اصلاح وضعیت دست، کاهش فعالیت‌های تکراری، پرهیز از خم نگه داشتن طولانی آرنج و تنظیم وضعیت مچ می‌تواند کمک‌کننده باشد. در بعضی افراد، پزشک ممکن است استفاده از آتل یا مچ‌بند شبانه، فیزیوتراپی یا درمان‌های دیگر را پیشنهاد دهد.
اگر فشار روی عصب شدید باشد، ضعف عضلانی ایجاد کند یا با درمان‌های غیرجراحی بهتر نشود، ممکن است درمان تخصصی‌تری لازم باشد.

درمان بی‌حسی ناشی از مشکلات گردن

اگر منشأ بی‌حسی گردن باشد، پزشک بر اساس شدت علائم ممکن است دارو، فیزیوتراپی، اصلاح وضعیت بدن یا بررسی‌های تکمیلی را توصیه کند. انجام حرکات شدید یا دستکاری گردن بدون تشخیص علت می‌تواند مناسب نباشد.

درمان بی‌حسی ناشی از دیابت یا کمبود B12

در این موارد، درمان بر کنترل علت زمینه‌ای تمرکز دارد. کنترل قند خون، اصلاح کمبودهای تغذیه‌ای و پیگیری منظم پزشکی می‌تواند در کاهش علائم و جلوگیری از پیشرفت آسیب عصبی مؤثر باشد.

درمان بی‌حس شدن انگشتان دست راست

اگر بی‌حسی انگشتان دست راست ناشی از فشار روی عصب باشد، مهم‌ترین اقدام تشخیص محل فشار است. برای مثال، بی‌حسی شست و انگشتان میانی با بی‌حسی انگشت کوچک و حلقه مسیر درمان یکسانی ندارد.
به همین دلیل، قبل از استفاده طولانی‌مدت از مچ‌بند، دارو، مکمل یا انجام تمرینات خاص، بهتر است علت توسط پزشک مشخص شود.

برای بی‌حسی دست به چه پزشکی مراجعه کنیم؟

برای شروع، مراجعه به پزشک عمومی یا پزشک خانواده می‌تواند مناسب باشد. بسته به علت احتمالی، ممکن است نیاز به مراجعه به یکی از متخصصان زیر باشد:

•  متخصص مغز و اعصاب
•  متخصص ارتوپدی یا جراح دست
•  متخصص طب فیزیکی و توان‌بخشی
•  متخصص داخلی یا غدد در صورت وجود دیابت یا بیماری زمینه‌ای
•  متخصص زنان یا ماما در دوران بارداری

چگونه از بی‌حسی دست پیشگیری کنیم؟

برای کاهش احتمال بی‌حسی ناشی از فشار و فعالیت‌های تکراری، این نکات کمک‌کننده هستند:

• هنگام کار با موبایل، لپ‌تاپ و ماوس، مچ را در وضعیت طبیعی نگه دارید.
•  هر ۳۰ تا ۶۰ دقیقه، چند دقیقه به دست، گردن و شانه استراحت دهید.
•  از تکیه دادن طولانی آرنج روی سطوح سخت پرهیز کنید.
•  هنگام خواب، دست زیر سر یا بدن قرار نگیرد.
•  فعالیت‌های تکراری و سنگین را بدون استراحت طولانی انجام ندهید.
•  دیابت و بیماری‌های زمینه‌ای را منظم پیگیری کنید.
•  در صورت بی‌حسی مداوم، قبل از تشدید علائم به پزشک مراجعه کنید.

نقش پرستار در منزل برای فردی که بی‌حسی دست دارد

اگر فرد سالمند، بیمار یا دچار محدودیت حرکتی است، پرستار در منزل می‌تواند در پیگیری منظم علائم، کمک به انجام فعالیت‌های روزمره، یادآوری داروهای تجویزشده، همراهی برای مراجعه پزشکی و کاهش خطر زمین‌خوردن یا آسیب کمک کند.
البته پرستار در منزل جای تشخیص پزشک را نمی‌گیرد. بی‌حسی ناگهانی، ضعف دست، تغییر گفتار یا هر علامت هشدار باید فوراً به پزشک یا اورژانس اطلاع داده شود.

سخن پایانی

بی‌حسی دست می‌تواند از فشار ساده روی عصب تا مشکلاتی مانند تونل کارپال، فشار عصب در آرنج، مشکلات گردن، دیابت یا کمبود ویتامین B12 علت داشته باشد. مهم‌ترین نکته این است که به محل بی‌حسی، زمان بروز، تکرار علائم و نشانه‌های همراه توجه کنید.
اگر بی‌حسی دست مداوم، شدید، تکرارشونده یا همراه با ضعف و درد است، بهتر است علت آن توسط پزشک بررسی شود. در موارد ناگهانی همراه با علائم عصبی، مراجعه فوری اهمیت زیادی دارد.

سوالات متداول 

 منابع:

•  NHS: Carpal Tunnel Syndrome
•  American Academy of Orthopaedic Surgeons: Ulnar Nerve Entrapment at the Elbow
•  NHS: Symptoms of a Stroke
•  MedlinePlus: Peripheral Nerve Disorders
•  National Institutes of Health: Vitamin B12 Fact Sheet
• https://my.clevelandclinic.org/health/symptoms/17824-numbness-in-hands